و- به موجب ماده ۲۲ مرقوم مرجع تکمیل تحقیقات مقدماتی در اطراف شکایات واصله علیه سردفتران و دفتریاران، اداره امور اسناد می‌باشد.
ز- به موجب ماده ۲۳ آیین‌نامه، مرجع رفع نقص پرونده‌های متشکله در اجرای خواسته دادستان انتظامی سردفتران، اداره امور اسناد می‌باشد.
ح- به موجب مواد ۲۱ و ۲۲ آیین‌نامه، مرجع ارسال پرونده به دادسرای انتظامی سردفتران اداره امور اسناد می‌باشد.
ط- به موجب بند یک ماده ۲۵ آیین‌نامه مرجع تصویب مهلت اضافی برای پاسخگویی به کیفر خواست در تهران، اداره کل امور اسناد می‌باشد.
ی- به موجب بند ۲ ماده ۲۵، مرجع قانونی و دریافت دلایل و اسناد مربوط به دفاعیات سردفتر و دفتریار در رد کیفر درخواست دادسرا و برائت ایشان، اداره کل امور اسناد سازمان ثبت می‌باشد.
با بررسی مجموع مواد آیین‌نامه راجع به اداره امور اسناد و مقایسه آن مواد با ماده ۳۲ قانون دفاتر اسناد رسمی نتایج ذیل قابل توجه و استنباط می‌باشد:
اولا، به نظر می‌رسد در وضع و تصویب مواد آیین‌نامه خصلت و ماهیت ذاتی و حقوقی آیین‌نامه اجرایی که تنها باید بیانگر راه‌های وصول و دسترسی به مقصود قانونگذار در اجرای مفاد قانون باشد رعایت نشده است. و به جای آن مبادرت به قانونگذاری و وضع قاعده مستقل قانونی و فراتر از قانون متبوعه گردیده است که از وظایف اختصاصی قوه مقننه می‌باشد و تاسیساتی در آیین‌نامه مقرر گردیده است که در خود قانون وجود نداشته و منظور نظر قانونگذار نبوده است. از جمله انکه در ماده ۲۰ آیین‌نامه ماموران تحقیقی پیش‌بینی و مقر گردیده اند که در قانون دفاتر اسناد رسمی وجود خارجی ندارند و یا آنکه در در ماده ۲۲ اشاره به انجام تحقیقات به دستور اداره امور اسناد توسط سایر ماموران سازمان ثبت گردیده که معلوم نیست وچنین اختیاری مستند به کدام قانون می‌باشد و چطور اداره امور اسناد این اجازه را یافته که انجام تحقیقات مقدماتی را به سایر ماموران سازمان ثبت تکلیف نماید در حالی که قانون دفاتر اسناد رسمی صراحت دارد که تحقیقات و رسیدگی مقدماتی به شکایات و گزارش‌های مربوط به تخلفات سردفتران و دفتریاران در اداره امور اسناد انجام خواهد شد.[۴۵]
و یا آنکه در ماده ۲۱ مقرر شده است که (در مورد گزارش‌های واصل علیه سردفتران هرگاه حاکی از وقوع تخلف بوده و تحقیقات انجام شده برای اتخاذ تصمیم کافی باشد و وقوع تخلف به نظر اداره امور اسناد محرز باشد…) که در این وخصوص نیز معلوم نیست قبل از آنکه پرونده‌ای تشکیل شود و اداره امور اسناد شروع به رسیدگی مقدماتی کند چگونه تحقیقات صورت گرفته و آیا مگر امکان دارد که قبل از ارجاع و تحقیقاتی انجام شود و محققین مزبور چگونه و به موجب کدام قانون چنین صلاحیتی را به دست آورده اند که نسبت به انجام تحقیقات مقدماتی اقدام نمایند و به دستور کدام مقام تحقیقات مقدماتی را به انجام رسانده اند؟ مگر آنکه موضوع را منحصراً محدود به بازرسی‌های قانونی مراجع قانوتی موضوع ماده ۷۳ قانون نماییم که در این صورت هم نمی‌توان بازرسی‌های مزبور را به عنوان تحقیق مقدماتی پذیرفت و بدان اکتفاء نمود و انجام بازرسی‌های مزبور و گزارش‌های مبتنی بر آن را نمی‌توان به عنوان تحقیقات مقدماتی مورد نظر قانونگذار مندرج در ماده ۳۲ قانون تصور نمود چرا که ماهیت آنها قانوناً تفاوت بنیادین با یکدیگر دارند و گزارش‌های مزبور تنها از جمله جهات قانونی برای شروع به رسیدگی محسوب می‌شوند که بر اساس آنها پرونده‌ای باید تشکیل گردیده و شروع به رسیدگی مقدماتی شود. بنابراین به نظر می‌رسد موادی از آیین‌نامه که ترتیباتی بر خلاف قانون مقرر نموده‌اند غیر قابل اعتناء و اجرا بوده و می‌بایستی در مورد اصلاح آنها اقدام مقتضی معمول شود.
ثانیاً، یکی دیگر از نتایجی که از بررسی مواد مزبور حاصل می‌شود آن است که بر خلاف منظور و مقصود قانونگذار در ماده ۳۲ قانون دفاتر اسناد رسمی در هنگام وضع و تصویب آیین‌نامه اجرایی ماده ۳۷ قانون مزبور شان قضایی برای اداره امور اسناد که از اجزاء قوای اجرایی محسوب می‌شود در نظر گرفته شده است. به عبارت دیگر وضع اختیار و صلاحیت قانونی برای اداره امور اسناد در خصوص صدور نظریه قضایی مبنی بر احراز یا عدم احراز تخلف از ناحیه سردفتران و دفتریاران و یا صدور دستورهای قضایی در مورد انجام تحقیقات مقدماتی پیرامون شکایات و گزارش‌های واصله و یا تکمیل تحقیقات در موارد تنقص و تکلیف نمودن انجام تحقیقات به سایر مامورین ثبت دقیقاً بر خلاف اصل تفکیک قوا و برخلاف صلاحیت ذاتی اداره مزبور و بر خلاف سایر قوانین و مقررات مربوط به آیین دادرسی در دادسرا و محاکم عمومی میباشد. زیرا همان طور که قبلاً نیز گفته شد رسیدگی و تحقیق مقدماتی از جمله امور قضایی محسوب می‌شود که انجام آن منوط به رسیدگی قضایی توسط قضات دادگستری می‌باشد. بدین ترتیب اعطاء چنین صلاحیتی به اداره امور اسناد بر خلاف قوانین عمومی و خارج از حدود صلاحیت نهادهای اجرایی و بر خلاف قانون دفاتر اسناد رسمی می­باشد. بنابراین به نظر می­رسد موادی از آیین‌نامه که ترتیباتی برخلاف قانون مقرر نموده ­اند غیرقابل اعتناء و اجرا بوده و می­بایستی در اصلاحات آتی مورد توجه و اصلاح قرار گیرند.
ثالثاً، یکی دیگر از اشکالاتی که بر آیین‌نامه مزبور وارد است آن است که ظاهراً تنها مرجع رسیدگی مقدماتی به تخلفات سردفتران و دفتریاران در سراسر کشور اداره کل امور اسناد سازمان ثبت شناخته شده است در حالی که در قانون دفاتر اسناد رسمی چنین چیزی پیش‌بینی نشده است و چنین امری بر خلاف صلاحیت محلی مراجع قضایی و اداری می‌باشد[۴۶] (البته اگر صلاحیت اداره کل امور اسناد را در امر رسیدگی مقدماتی بپذیریم) ظاهراً رویه سازمان ثبت براین منوال است که به تخلفات سردفتران و دفتریاران سراسر کشور در اداره کل امور اسناد در تهران رسیدگی می‌شود و در صورت احراز تخلف، پرونده را به منظور رسیدگی در تهران به دادسرا و در استان‌ها نزد جانشین دادستان ارسال نمی‌دارد. این امر نه تنها بر خلاف اصل صلاحیت محلی مراجع قضایی و اداری می‌باشد بلکه با مقررات قانون و آیین‌نامه دفاتر اسناد رسمی نیز مغایرت دارد. زیرا در مواد ۲۰ و ۲۱ و ۲۲ آیین‌نامه، مرجع رسیدگی (اداره امور اسناد) عنوان گردیده و لیکن در بندهای ۱ و ۲ ماده ۲۵ آیین‌نامه مرجع مورد نظر قانونی (اداره کل امور اسناد سازمان ثبت) تعیین شده است. این تفاوت آشکار حکایت از آن دارد که اداره امور اسناد مندرج در مواد مرقوم با اداره کل امور اسناد سازمان ثبت یکی نمی‌باشند و هر یک مراجع جداگانه‌ای هستند که مستقل از یکدیگر تشکیل می‌شوند و وظایف و اختیاراتی جدای از هم دارند.
توضیح آنکه براساس تقسیمات اداری کشور در حوزه اداری هر استان در زیر مجموعه هر وزرات خانه یا سازمان یک اداره کل تشکیل می‌شود که متشکل از چند اداره می‌باشد که در شهرستان‌های تابعه آن استان و یا در محل اداره کل استان برای انجام برخی امور تخصصی تشکیل می‌شوند. به موجب ماده یک قانون ثبت اسناد و املاک در هر حوزه محکمه ابتدایی به اقتضاء اهمیت محل یک اداره یا دائره ثبت اسناد و املاک تشکیل می‌شئد. به طور مثال اداراه کل ثبت اسناد و املاک استان تهران شامل ادارات ثبت اسناد و املاک شهرستان‌های تابعه و برخی ادارات دیگر از قبیل اداره اجرا و اداره بازرسی و امور اداری و امور مالی و غیره می‌باشد و می‌بایستی در هر اداره کل یک اداره امور اسناد و یک اداره امور املاک و یک هیات نظارت نیز تشکیل شود و در مرکز نیز هر وزرات خانه یا سازمان مستقل نیز شامل چند اداره کل می‌شود به عنوان مثال سازمان ثبت اسناد و املاک مرکز شامل چند اداره کل از قبیل اداره کل امور اسناد و اداره کل امور املاک و اداره کل امور مالی و اداره کل اجرای اسناد رسمی و اداره کل حقوقی و غیره می‌شود. اکنون با توجه به توضیحات فوق الذکر به نظر می‌رسد منظور از اداره امور اسناد در مواد و۲۰ تا ۲۲ آیین‌نامه همان ادارات امور اسناد تابعه ادارات کل ثبت اسناد و املاک استان‌ها می‌باشد و ارتباطی به اداره کل امور اسناد سازمان وثبت در مرکز ندارد در غیر این صورت قانونگذار می‌توانست صراحتاً از اداره کل امور اسناد در مواد مرقوم نام ببرد و لیکن این کار را ننموده و از عنوان اداره امور اسناد استفاده کرده است.
مضافاً اینکه در ماده ۲۵ در دو مورد صراحتاً از اداره کل امور اسناد سازمان ثبت نام برده که خود دلیل کافی برصحت مدعا و نظریه ابرازی می‌باشد و نشان می‌دهد که اداره امور اسناد با اداره کل امور اسناد تفاوت آشکار دارد و این دو عنوان کاملاً از هم متفاوت هستند. و اداره کل امور اسناد سازمان ثبت در رابطه با تخلفات سردفتران و دفتریاران تنها در دو مورد دارای صلاحیت و اختیار قانونی می‌باشد. در بند ۲ ماده ۲۵ مرقوم مقرر گردیده است که سردفتران و دفتریاران در پاسخ کیفر خواست باید کلیه دلایل و اسنادی را که حاکی از برائت وخود می‌دانند علاوه بر تسلیم لایحه به اداره ثبت محل باید به اداره کل امور اسناد و سازمان ثبت تسلیم نمایند. همچنین در بند ۱ ماده مرقوم مقرر گردیده است که مدت پاسخگویی به کیفر خواست ده روز از تاریخ ابلاغ می‌باشد ولی این مهلت به تقاضای سردفتر یا دفتریار در تهران با تصویب مدیر کل امور اسناد و در مناطق ثبتی استان‌ها با تصویب مدیر کل ثبت منطقه برای یکبار و برای مدت ده روز قابل تمدید می‌باشد. بنابراین تنها در دو مورد قانوناً اداره کل امور اسناد سازمان ثبت حق دخالت در امور مربوط به تخلفات سردفتران و دفتریاران را دارد.
به علاوه اصولاً تعیین مرجع انحصاری برای رسیدگی به تخلفات انتظامی سر دفتران در سراسر کشور موجب تحمیل زحمات و مشتقات زیادی برای شاکیان و مدعیان و سردفتران و دفتریاران خواهد بود.[۴۷] زیرا برای انجام کوچکترین امور مربوط به اعلام و پیگیری شکایات خود می‌بایستی رنج مسافرت به مراکز کشور و تحمل هزینه‌ها مسائل و مشکلات آن را به وجان خود بخرند و از طرف دیگر نیز نشان دهنده نوعی تمرکز گرایی شدید ودر امور اداری می‌باشد که با توجه به مسائل و مشکلات ناشی از بوروکراسی اداری انجام کوچکترین امور در سیستم مزبور مدت زمان بسیاری به طول خواهد انجامید. زیرا سیستم مذکور طبعاً و به ناچار اقتضاء می کند که به طور مداوم بین اداره کل امور اسناد و ادارات ثبت ومحل و دادسرای انتظامی محل مکاتبه اداری صورت گیرد تا پرونده مربوط به ارتکاب کوچکترین تخلفات انتظامی از قبیل تاخیر در ارسال آمار به مراجع مربوطه، که نهایتاً به موجب قانون موجب توبیخ کتبی می‌باشد، تکمیل گردیده و آماده برای ارسال به دادگاه انتظامی شود و حال آنکه چنین ترتیبی حتی برای تحقیق مقدماتی جرائم مهمی همچون جرایم موجب قصاص نفس یا عضو یا رجم یا صلب یا اعدام یا حبس ابد نیز در قوانین کیفری پیش‌بینی و مقرر نگردیده است و تنها رسیدگی مقدماتی به جرائم مقامات طراز اول کشوری که در صلاحیت دادگاه کیفری استان تهران است (به موجب تبصره ماده ۴ قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب) در صلاحیت دادسرای عمومی مرکز قرار داده شده است.

پایان نامه حقوق

زیرا به موجب ماده ۱۴ آیین‌نامه اصلاحی قانون مزبور به جز اتهام مقامات موضوع تبصره ماده ۴ قانون که تحقیقات مقدماتی و تعقیب و اقامه دعوی نسبت به آنها منحصراً توسط دادسرای تهران صورت خواهد گرفت، تعقیب بقیه مقامات موضوع تبصره یک ماده ۸ قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب مصوب ۱۰/۷/۱۳۵۸ شورای انقلاب اسلامی و اصلاحیه‌های بعدی آن توسط دادسرای شهرستان مرکز استان مربوط به عمل خواهد آمد. و مطابق ماده ۱۶ آیین‌نامه مزبور تعقیب متهم، تحقیقات مقدماتی و اقامه دعوی در خصوص جرائم مشمول صلاحیت دادگاه کیفری استان توسط دادسرای حوزه قضایی صلاحیت دار به عمل خواهد آمد. و مطابق ماده ۱۷ آیین‌نامه مزبور تحقیقات مقدماتی جرایم مشمول صلاحیت دادگاه استان که محل ارتکاب آنها حوزه قضایی بخش است به عهده رئیس یا دادرس علی البدل دادگاه می‌باشد که پس از صدور قرار نهایی پرونده را نزد دادستان شهرستان حوزه قضایی مربوطه ارسال می کند تا عنداللزوم با تنظیم کیفرخواست به دادگاه کیفری استان ذی ربط ارسال نماید.
اکنون پس از بررسی اشکالات وارده بر آیین‌نامه ماده ۳۷ قانون دفاتر اسناد رسمی توجه علاقه مندان را به این نکته جلب می کند که با بررسی دقیق ماده ۳۲ قانون مواد آیین‌نامه اینطور استنباط می‌شود که وضع مقررات موضوع مواد مرقوم دقیقاً در دراستای سایر مقررات قانونی و منطبق با ترتیب و مقرر در قوانین عمومی مربوط به آیین دادرسی مدنی و جزایی صورت گرفته است به عبارت دیگر با توجه به سایر قوانین و مقررات موجود در سایه عمومات قانون باید مفاد مواد مرقوم را تعبیر و تفسیر نمود زیرا مقررات قانون دفاتر اسناد رسمی و آیین‌نامه اجرایی آن در این باب همان طور که قبلاً نیز گفته شد بسیار ناقص و در بسیاری از موارد وساکت می‌باشد. به این ترتیب می‌توان گفت که مقررات ماده ۳۲ مرقوم و آیین‌نامه اجرایی ماده ۳۷ مرقوم در تعقیب و در امتداد مقررات مربوط به آیین دادرسی مدنی و کیفری قابل تعبیر و تفسیر می‌باشد.
به عبارت دیگر می‌توان گفت که اداراه امور اسناد در صوراتی صلاحیت رسیدگی مقدماتی به تخلفات انتظامی سردفتران و دفتریاران را خواهد یافت که پرونده قبلاً در دادسرای انتظامی سر دفتران تشکیل و رسیدگی مقدماتی از سوی دادسرای مزبور به اداره امور اسناد ارجاع شده باشد که در این صورت مطابق اصول و قواعد عمومی آیین دادرسی اداره امور اسناد ضابط دادسرای انتظامی در رسیدگی به تخلفات انتظامی محسوب می‌شود و در صورت ارجاع پرونده از سوی دادسرا مکلف است تا نسبت به اجرای دستورهای دادسرا و انجام تحقیقات مقدماتی اقدام و پرونده را تکمیل نموده و به دادسرا اعاده نماید و منتظر دستورهای بعدی دادسرا باشد و در صورتی که در حیطه کاری خود همچون سایر ادارات شکایت یا گزارشی بر علیه سردفتران و دفتریاران حوزه واداری خویش دریافت دارد مکلف است تا آن را به دادسرای انتظامی ارسال دارد و تنها در صورتی که دادسرا رسیدگی به آن را به اداره امور اسناد ارجاع نماید حق دخالت و تشکیل پرونده و تحقیق مقدماتی را خواهد داشت می‌تواند از امکانات و مامورین سایر ادارات ثبت نیز برخوردار شود و از آنها در انجام تحقیقات کمک بگیرد.[۴۸]

 

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

 

گفتار سوم- مامورین تحقیق

سومین گروه از اشخاصی که صلاحیت و وظیفه قانونی در خصوص انجام تحقیقات و رسیدگی مقدماتی به شکایات و گزارش‌های واصله بر علیه سردفتران و دفتریاران دارند مامورین تحقیق می‌باشند. مطابق ماده ۲۰ آیین‌نامه رسیدگی مقدماتی در اطراف شکایات واصله با تحقیق در دفترخانه تنظیم صورتمجلس در محل آغاز می‌شود. مامور تحقیق ضمن ارسال صورتمجلس تنظیم شده گزارش ماموریت خود را برای صدور دستور مقتضی به اداره امور اسناد ارسال می‌دارد. اکنون باید دید که مامورین تحقیق چه کسانی هستند و چگونه برای انجام تحقیقات انتخاب می‌شوند. مطابق ماده ۲۲ آیین‌نامه مامورین تحقیق ممکن است از بین مامورین اداره امور اسناد و یا از بین مامورین اداره ثبت محل و یا سایر مامورین سازمان ثبت انتخاب شوند. با بررسی مواد مرقوم و مقایسه آن با مواد قانون دفاتر اسناد رسمی می‌توان نکات زیر را استنباط نمود:
الف- از مامورین تحقیق هیچ گونه تعریفی در قانون به عمل نیامده و چنین تاسیسی درقانون پیش‌بینی نشده است.
ب- در آیین‌نامه هیچ گونه شرایط خاصی برای مامورین تحقیق پیش‌بینی و مقرر نگردیده است.
ج- از آنجا که در ماده ۲۲ آیین‌نامه به مامورین تحقیق اشاره گردیده است به نظر می‌رسد مامورین تحقیق گروه خاصی هستند که می‌بایستی در ادارات امور اسناد و یا ادارات کل ثبت مناطق و یا در خود سازمان برای این منظور سازماندهی شده باشند و وظیفه خاص ایشان رسیدگی مقدماتی به شکایات واصله می‌باشد که این امر با تحقیق در محل دفتر خانه تنظیم صورتمجلس آغاز می‌شود.
د- از مفاد مواد ۲۰ و ۲۲ آیین‌نامه این طور استنباط می‌شود که شکایت از دفترخانه را می‌توان مستقیماً به مامورین تحقیق ارائه نمود (مطابق ماده ۲۰) و یا آنکه می‌توان به اداره امور اسناد ارائه نمود (مطابق ماده ۲۲) در مورد اخیر نیز اداره امور اسناد شکایت واصله را نزد مامورین تحقیق ارسال می‌دارد تا نسبت به انجام تحقیقات اقدام و پرونده را اعاده نمایند.
هـ- مفاد ماده ۲۰ آیین‌نامه مخالف مقررات ماده ۳۲ قانون می‌باشد زیرا در ماده ۳۲ مقرر گردیده است که رسیدگی مقدماتی به شکایات و گزارش‌های مربوط به تخلفات سردفتران و دفتریاران در اداره امور اسناد انجام خواهد شد لیکن در ماده ۲۰ مقرر شده است که تحقیقات در محل دفتر خانه انجام خواهد شد و نتیجه به اداره امور اسناد گزارش خواهد شد.
و- نکته دیگر آنکه رسیدگی مقدماتی به شکایات و گزارش‌های واصله توسط مامورین تحقیق در صورتی میسر خواهد بود که یا پرونده از سوی دادسرا به ایشان ارجاع شده باشد و یا آنکه قانوناً به عنوان ضابط دادسرا و دادگاه انتظامی صلاحیت قانونی برای قبول شکایات و گزارشات و انجام تحقیقات داشته باشند. از آنجا که در قانون چنین نهادی اساساً پیش‌بینی نشده است پس قانوناً چنین اجازه و اختیاری به مامورین مزبور داده نشده است.[۴۹] پس تنها راهی که می‌ماند آن است که پرونده توسط دادسرا به ایشان ارجاع شود که در غیر این صورت حق مداخله و انجام تحقیق مقدماتی نخواهند داشت. استثنائاً این اجازه و اختیار را تا آنجا می‌توان پذیرفت که حق داشته باشند شکایات را بپذیرند و لیکن انجام تحقیقات پیرامون شکایات واصله منوط به اعلام مراتب به دادسرا و کسب تکلیف قضایی خواهد بود و تنها پس از کسب دستور و اجازه از دادسرا می‌توانند نسبت به انجام تحقیقات و رسیدگی مقدماتی مبادرت نمایند.
ز- اداره امور اسناد نیز تنها در صورتی می‌تواند انجام تحقیقات را از مامورین مزبور درخواست نماید که پرونده توسط دادسرا جهت رسیدگی مقدماتی به آن اداره ارجاع شده و این اجازه به ایشان داده شده باشد.
ح- مامورین تحقیق از نظر سازمانی مطابق ماده ۲۰ آیین‌نامه با اداره امور اسناد در ارتباط خواهند بود و در نتیجه تحقیقات خود را به اداره مزبورگزارش خواهندنمود و منتظرکسب دستور وتکلیف از سوی اداراه مزبور خواهند بود. اداره امور اسناد حلقه واسط بین مامورین تحقیق و دادسرامی باشد و دستورات دادسرا را به مامورین تحقیق ابلاغ و نتیجه تحقیقات را به دادسرا گزارش می‌کند. بنابراین مراجع مذکور در طول یکدیگر قرار دارند و لیکن این امر مانع از آن نمی‌شود که در موارد لزوم دادسرا مستقیماً پرونده را جهت انجام تحقیقات مقدماتی به ماموران تحقیق ارجاع نماید. مفاد مواد۲۰ و۲۲ نیز برهمین معنا دلالت دارند.
ط- از بررسی مواد ۲۰ تا ۲۲ آیین‌نامه نکته دیگری نیز استنباط می‌شود که به موضوع تکلیف قانونی اداره امور اسناد و دادسرای انتظامی و ماموران تحقیق مربوط می‌شود. در مواردی که پیرو شکایات واصله و انجام تحقیقات مقدماتی معموله تخلفی از ناحیه سر دفتر یا دفتریار احراز نمی‌شود. در این خصوص متاسفانه مقررات روشنی در مواد قانون یا آیین‌نامه مزبور وجود ندارد و لیکن مطابق اصول کلی حقوق و قواعد عمومی آیین دادرسی کیفری به نظر می‌رسد باید قائل به تفکیک گردید[۵۰] به عبارت دیگر در چنین مواردی ماموران تحقیق و اداره امور اسناد و مکلفند تا نتیجه تحقیقات را به دادسرا گزارش نمایند و این دادسرا است که حق اتخاذ تصمیم مقتضی را در خصوص مورد خواهد داشت.
زیرا موضوع اتخاذ تصمیم و رد شکایت مساله‌ای است که از شأن قضایی برخوردار است و تنها قضات هستند که می‌توانند در این خصوص اتخاذ تصمیم نمایند. و مامورین تحقیق و اداراه امور اسناد که در این موارد ضابط دادسرا محسوب می‌شوند حق اتخاذ تصمیم ندارند بلکه تنها مکلفند تا در موارد خواسته شده تحقیقات مقتضی را معمول داشته و گزارش لازم را تنظیم نموده و پرونده را فارغ از هرگونه اتخاذ تصمیم پیرامون صحت و سقم قضیه و احراز یا عدم احراز تخلف به دادسرای انتظامی ارسال دارند.
اما اداره امور اسناد می‌تواند نسبت به موضوع گزارش اظهار نظر کارشناسی نموده و چنانچه تحقیقات معموله را کافی نداند دو دستورت دادسرا می‌تواند تکمیل تحقیقات و رفع نقایص را از مامورین تحقیق درخواست نموده و پس از تکمیل تحقیقات پرونده را با اظهار نظر کارشناسی به دادسرا ارسال دارد. دادسرا مکلف به تبعیت از نظر کارشناسی اداره امور اسناد نمی‌باشد زیرا همانطور که قبلاً در بحث تطبیقی بیان شد گزارش ضابطین برای دادسرا مطابق تبصره ماده ۱۵ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی انقلاب در موارد خاصی معتبر می‌باشد و در هر صورت قضات دادسرا و دادگاه مکلف به تبعیت از گزارشات ضابطین نمی‌باشند بلکه مکلفند تا به علم خویش رفتار نمایند ولو آنکه بر خلاف نظر کارشناسان و یا ضابطین دادگستری باشد. در هر صورت از مفهوم مخالف مواد ۲۱ و ۲۲ آیین‌نامه استفاده می‌شود که در صورت عدم احراز وقوع تخلف نیز باید پرونده به دادسرا ارسال شود.

 

طرح(۳-۵)
در زیر واکنش اکسایش ۲-مرکاپتو بنزوتیازول به عنوان نمونه ای از تمامی واکنش های جفت شدن کاتالیزوری تیول­ها با پراکسید هیدروژن با تمام جزئیات شرح داده شده است.

 

۳-۵-۱- اکسایش ۲- مرکاپتوبنزوتیازول توسط پراکسید ­هیدروژن درحضور مقادیر نانوکاتالیزگر مغناطیسی باز شیف مس ((II تثبیت شده بر روی Fe3O4

در یک بالن ۲۵ میلی­لیتری، ۱ میلی مول (۱۷/۰گرم) ۲-مرکاپتو­بنزوتیازول، ۵/۰میلی­لیتر پراکسید هیدروژن، ۳ میلی­لیتر حلال اتانول و ۰۱/۰گرم نانوکاتالیزگر مغناطیسی باز شیف مس ((II تثبیت شده بر روی Fe3O4 ریخته ،در دمای اتاق توسط همزن مغناطیسی هم زده شد و واکنش تا مصرف شدن کامل مواد اولیه به مدت ۹۰ دقیقه ادامه یافت پیشرفت واکنش با بهره گرفتن ازTLC وحلال تانکn -هگزان به استون (۲:۸) کنترل گردید پس از کامل شدن واکنش، کاتالیزگر با بهره گرفتن از یک آهنربای خارجی از مخلوط واکنش جداسازی شد و با دی کلرو متان شست و شو داده شد (۳ مرتبه، هر بار ۵ میلی­لیتر) سپس مخلوط واکنش را در قیف دکانتور ریخته مقدار ۲۰ میلی لیترآب مقطر به آن اضافه شد و فاز آلی از فاز آبی جدا کرده ۵/۰ گرم سولفات سدیم برای جذب آب موجود به بشر محتوای محلول اضافه کرده سپس با بهره گرفتن از کاغذ صافی صاف گردید و با حلال دی­کلرومتان سه مرتبه شست و شو داده شد در انتها حلال در حمام آب گرم تبخیر گردید و محصول واکنش بعد از خشک شدن به صورت خالص با بازده ۹۸ درصد و نقطه ذوب ۱۷۴ درجه سانتی ­گراد به دست آمد طرح (۳-۶).

طرح(۳-۶)

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

 

۳-۵-۲- اکسایش تیول­ها به دی سولفیدها با بهره گرفتن از اوره هیدروژن پراکسید (UHP)

در این قسمت از پایان نامه تمامی تیول­ها در حضور کاتالیزگر مغناطیسی نانو باز شیف و اکسیدکننده اوره هیدروژن پراکسید (UHP) طبق واکنش عمومی زیر به دی سولفیدهای مربوطه تبدیل شدند طرح (۳-۷).

طرح(۳-۷)
در زیر واکنش۴-۶ دی متیل ۲-مرکاپتو پیریمیدین به عنوان نمونه از واکنش گزینش پذیری اکسایشی تیولها به وسیله اوره هیدروژن پراکسید UHP)) با تمامی جزئیات آورده شده است.

 

۳-۵-۲-۱- اکسایش ۴-۶ دی متیل ۲-مرکاپتو پیریمیدین توسط اوره هیدروژن پراکسید UHP)) در مجاورت مقادیر نانوکاتالیزگر مغناطیسی باز شیف مس ((II تثبیت شده بر روی Fe3O4

در یک بالن ۲۵ میلی لیتری، ۱میلی­مول (۱۴/۰گرم) ۴-۶ دی­متیل۲-­مرکاپتو ­پیریمیدین، ۲ میلی­مول­ اوره هیدروژن پراکسید، ۳ میلی­لیتر حلال اتانول و ۰۱/۰گرم نانوکاتالیزگر مغناطیسی باز شیف مس ((II تثبیت شده بر روی Fe3O4 ریخته، در دمای اتاق توسط همزن مغناطیسی هم زده شد واکنش تا مصرف شدن کامل مواد اولیه به مدت ۹۰ دقیقه ادامه یافت، پیشرفت واکنش با بهره گرفتن از کاغذ TLC و حلال تانک n– هگزان به استون (۲:۸) کنترل گردید پس از کامل شدن واکنش، کاتالیزگر با بهره گرفتن از یک آهنربای خارجی از مخلوط واکنش جداسازی و با دی کلرو متان (سه مرتبه، هر بار ۵ میلی­لیتر) شست و شو داده شد، مخلوط واکنش را در قیف دکانتور ریخته مقدار ۲۰ میلی لیترآب ­مقطر به آن اضافه شد فاز آلی را از فاز آبی جدا کرده مقدار ۵/۰گرم سولفات سدیم برای جذب آب موجود به بشر محتوای محلول اضافه کرده سپس با بهره گرفتن از کاغذ صافی صاف گردید و با حلال دی کلرو­متان (سه مرتبه و هر بار ۵ میلی­لیتر) شست­و­شو داده شد در انتها حلال در حمام آب گرم تبخیر گردید و محصول واکنش بعد از خشک شدن به صورت خالص با بازده ۹۹ درصد و نقطه ذوب ۱۶۵-۱۶۴ درجه سانتی ­گراد به دست آمد طرح (۳-۸).

طرح(۳-۸)
فصل چهارم:
نتیجه گیری

 

۴-۱- مقدمه

کارهای انجام گرفته در این پایان نامه شامل روش های جدید برای سنتز مشتقات دی­سولفیدها است در این واکنشها از دو اکسنده مختلف در حضور کاتالیزگر مغناطیسی نانو باز شیف برای سنتز دی سولفیدها استفاده شده است. به دلیل خواص شیمیایی و زیستی دی­سولفیدها و با توجه به اهمیت آنها در سنتز ترکیبات آلی، ازترکیبات مهم در شیمی آلی می باشند.
تحقیقات این پایان­­نامه با توجه به اهداف زیر صورت گرفته است:

 

 

در دسترس و ارزان بودن مواد اولیه

معرفی روش­های سبز و سازگار با محیط زیست
عکس مرتبط با محیط زیست

 

انجام واکنش در دمای اتاق و بدون استفاده از شرایط رفلاکس

استفاده از دو اکسنده مؤثر

استفاده بهینه از مواد اولیه با حداقل سمیت

روش ساده برای جداسازی محصول با بازده بالا

زمان کوتاه واکنش

استفاده از سیستم کاتالیزگری موثر

بازیابی کاتالیزگر اکسایش تیول­ها به دی سولفیدها

همچنین از مزایای نانو کاتالیزگر مغناطیسی می­توان بازیافت آسان وکم­هزینه از مخلوط واکنش، قابلیت استفاده مجدد در واکنشهای متوالی و قدرت کاتالیزگری خوب آنها اشاره نمود.

 

۴-۲- بررسی ساختار نانوکاتالیزگر مغناطیسی باز شیف مس ((II تثبیت شده بر روی Fe3O4

در ابتدا ساختار کاتالیزگر با بهره گرفتن از تکنیکهای مختلف مانند SEM, TGA FTIR, مورد بررسی قرار گرفت.

 

۴-۲-۱- بررسی طیف FTIRنانو کاتالیزگر باز شیف مس (II) تثبیت شده بر روی Fe3O4

با بهره گرفتن از طیف سنجی FT-IR می توان نوع گروه­های عاملی موجود در نانوکاتالیزگر مغناطیسی باز شیف مس ((II تثبیت شده بر روی Fe3O4را نشان داد (شکل۴-۱).

A : طیف Fe3O4
B: طیف مربوط به سنتز نانوکاتالیزگر مغناطیسی باز شیف مس ((II تثبیت شده بر روی Fe3O4
(شکل۴-۱)
قسمت A (شکل۴-۱) نشان دهنده باند جذبی در محدوده cm -۱۵۷۳ ناشی از ارتعاش کششی قوی توسط پیوند هیدروژنی ایجاد شده با گروه های هیدروکسیل (OH) است که توسط نمونه از محیط جذب شده است در طیف Bنانو کاتالیست، باند جذبی در محدودهcm-1588 ناشی از ارتعاش کششی Fe-O می­باشد و پیوند C=N درcm-11633 ظاهر می­ شود که در اثر تشکیل کمپلکس، ارتعاش این باند جذبی کاهش پیدا می­ کند و طبق شکل نشان داده شده بهcm-11624 شیف پیدا می­ کند.

 

۴-۲-۲- بررسی طیف TGA نانو کاتالیزگر باز شیف مس (II) تثبیت شده بر روی Fe3O4

(شکل۴-۲)
تجزیه و تحلیل حرارتی ((TGA منحنی نانو کاتالیزگر مغناطیسی باز شیف مس (II ) تثبیت شده بر روی Fe3O4 از دست دادن برخی مواد که بر اثر حرارت تجزیه شده اند را نشان می دهد (شکل۴-۲) با توجه به این منحنی دو مرحله کاهش وزن مشاهده شد. اولی از دست دادن توده در محدوده ۳۰۰-۱۰۰ درجه سانتی ­گراد که به از دست دادن حلال در کمپلکس و همچنین حذف آب که به صورت فیزیکی جذب شده مربوط می شود و از دست دادن کاهش وزن در محدوده دمایی ۳۵۵-۲۰۰ درجه سانتی گراد به خاطر تغییرات کریستالی Fe3O4 به Fe2O3 می­باشد وکاهش وزن تقریبا ۲۵ درصدی در محدوده دمایی ۶۰۰-۲۶۰ درجه سانتی ­گراد مربوط به حذف گروه های آلی تثبیت شده بر روی Fe3O4 می باشد که نشان می دهد گروه های آلی با موفقیت بر روی Fe3O4 تثبیت شده اند و این شاهدی برای قرار گرفتن لیگاندهای آلی بر روی سطح Fe3O4 می باشد.

 

۴-۲-۳- بررسی طیف TGA نانو کاتالیزگر باز شیف مس (II) تثبیت شده بر روی Fe3O4

(شکل۴-۳)
شکل ۴-۳ تصویر SEM از سنتز نانو کاتالیزگر مغناطیسی باز شیف مس (II ) تثبیت شده بر روی Fe3O4 را نشان می­دهد مطالعه SEM قطر حدود ۴۰-۳۰ نانومتر برای نانو ذرات مغناطیسی را نشان می­دهد.

 

۴-۳- بررسی واکنش­های سنتز دی سولفیدها

تبدیل گزینشی تیول­ها به دی سولفیدها هم از لحاظ بیولوژیکی و نیز سنتزی برای شیمیدانان آلی بسیار حائز اهمیت می باشد. همان­گونه که اشاره شد روش­های متنوعی برای اکسایش گزینش پذیری تیول­ها تیول­ها به دی­سولفیدها گزارش شده است، اما بسیاری از آنها از معایبی مانند زمان واکنش طولانی، بی ثباتی، گزینش پذیری­کم، مشکل آماده سازی، نیاز به مقدار زیادی از معرف، در دسترس نبودن یا سمیت واکنشگرها و مشکل جداسازی محصولات رنج می برند. بنابراین نیاز به معرف­های ملایم­تر و ارزان­تر هنوز هم وجود دارد به ­دلیل محدودیت­های ذکر شده، در این پایان نامه سیستم­های اکسایشی جدیدی برای انجام این تبدیلات طراحی شده، که برای اکسایش تیولها به دی سولفیدها از کاتالیزگر نانو باز شیف مس (II) تثبیت شده بر روی Fe3O4 استفاده شده است در ابتدا برای انجام واکنش، شرایط واکنش بهینه گردید که در ادامه به آن پرداخته می­ شود.

 

۴-۳-۱- بررسی سنتز جفت شدن اکسایشی تیول­ها به دی­سولفیدها با بهره گرفتن از پراکسید هیدروژن در حضور نانوکاتالیزگر مغناطیسی باز شیف مس ((II تثبیت شده بر روی Fe3O4

برای بررسی نقش پراکسید هیدروژن برای جفت شدن اکسایشی تیول ها به دی سولفیدها ابتدا شرایط واکنش با بررسی نقش حلال های مختلف و مقدار کاتالیزگر بررسی شد و با بهینه کردن واکنشگرها، انواع مختلفی از مشتقات دی سولفید سنتز شد.

 

۴-۳-۱-۱- بررسی نقش حلال در سنتز دی­ سولفیدها با بهره گرفتن از اکسیدکننده پراکسید هیدروژن در حضور نانوکاتالیزگر مغناطیسی باز شیف مس ((II تثبیت شده بر روی Fe3O4

برای انتخاب حلال مناسب برای سنتز دی سولفیدها با بهره گرفتن از نانو کاتالیزگر و معرف پراکسید هیدروژن، مشتق ۴-متیل تیو فنل به عنوان واکنش نمونه و در مجاورت مقدار ثابت کاتالیزور و پراکسید هیدروژن%۳۳ (۵/. میلی­لیتر) در دمای اتاق با بهره گرفتن از حلال­های مختلف مورد بررسی قرار گرفت (طرح۴-۳). که از این بین حلال اتانول به عنوان یک حلال سبز و با توجه به سمیت پایین آن نسبت به بقیه حلال­ها با مدت زمان ۹ دقیقه و بازده ۹۷ درصد به عنوان بهترین حلال برای اکسایش مشتقات دی­سولفید انتخاب گردیدکه نتایج در جدول ۴-۱آورده شده است.

(طرح۴-۳)
جدول ۴-۱ اکسایش ۴-متیل تیو فنول با بهره گرفتن از پراکسید هیدروژن در حضور مقادیرکاتالیزوری از نانو باز شیف در حلال های گوناگون

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

حق انحصاری © 2021 مطالب علمی گلچین شده. کلیه حقوق مح

 

منظور از این مرحله آن است که باید هرکس در هر زمینه ای که فعالیت می کند، با ابعاد مختلف آن زمینه یا رشته آشنا باشد(والاس، ۱۹۹۰، به نقل از حسینی، ۱۳۸۰). در جامعه این آشناسازی و آمادگی به عهده تعلیم و تربیت می باشد. اگر به تعلیم و تربیت به عنوان یک فرایند نگریسته شود این آمادگی بهتر ایجاد می شود. تعلیم و تربیت دو جنبه دارد: جنبه عام و جنبه تخصصی. آنچه که فرد را برای جهش فکری و توانا ساختن و امادگی مهیا می کند تعلیم و تربیت به صورت خاص است زیرا اگر انسان دارای ذهن پراکنده ای باشد، عمیقا نمی تواند به موضوعی بیندیشد و روی همه جهات آن تمرکز کند. بنابراین تعلیم و تربیت در زمینه خاص، اطلاعات زیاد از آنچه که گذشته، حافظه قوی، ذهن کنجکاو و جستجوگر همه برای فرد خلاق ایجاد آمادگی می کند(میکانی، ۱۳۹۲، ص۸۴)

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

۲-۱۴-۲- نهفتگی[۳۳]

اینکه این نظر و عقیده در ذهن من بود و تا اینکه کامل شد معنای نهان شدن دارد. در این مرحله فعالیت آشکاری صورت نمی گیرد و شاید برای مدتی کنار گذاشته شود و گاهی مجددا به ذهن خطور می کند. گاهی اوقات فرد درباره آنچه آموخته یا تجربه کرده در ذهن خود مروری می کند. مواردی از مساله روشن تر می شود و پیرایش می شود(والاس، ۱۹۹۰، به نقل از حسینی، ۱۳۸۰).

 

۳-۱۴-۲- اشراق[۳۴]، جرقه فکری

بعد از اینکه مرحله پختگی و فعالیت های پنهان انجام گرفت، یک جرقه کافی است که آتش را روشن کند، همه چیز برای فواره ذهن آماده می شود، ذهن پخته وآماده و ناآرام نیوتن، افتادن سیبی از درخت به هیجان در می آورد و سرازیر شدن آبی از خزانه حمام ارشمیدس را دیوانه وار و برهنه به بیرون می کشاند و فریاد یافتم یافتم سر می دهد. نکته ای که باید متذکر آن شد این است که گاهی اوقات فرد خلاق به دنبال آنچه که در ذهن است می گردد و در تلاش و تکاپو است، لیکن در بین راه نکته بدیع تر توجه وی را به خود جلب می کند که گویی این را اصلا تصور نکرده بود، موضوعی که برایش جالب و جذاب تر است. به دنبال آن می رود و راه خود را معطوف به موضوع جدیدی می سازد، بنابراین به موضوع جدیدی دست پیدا می کند که اهمیت آن از موضوع اصلی خیلی بیشتر است(همان منبع، ۱۳۸۰).

 

۴-۱۴-۲- تکرار و یا بازبینی[۳۵]

بطور کل اشراق را می توان آخرین مرحله خلاقیت دانست زیرا کار به پایان رسیده است و یک ایده یا هر چیزی کامل شده است. اما یک چیز مانده است و آن مرور و مطالعه دوباره آن ایده یا امر است تا احیانا کژی و کاستی آن برطرف شود(همان منبع، ۱۳۸۰).

 

۱۵-۲- روش‌های آموزش خلاقیت

روش‌های گوناگونی را برای آموزش خلاقیت برشمرده که در زیر به شرح هر یک از آنها می پردازیم:

 

۱-۱۵-۲- آشنایی‌زدایی (سینک‌تیکس/ بدیعه‌پردازی)

سینک‌تیکس ترکیبی از دو لغت لاتین به معنی اتصال و همراهی عناصر به ظاهر بی‌ربط با یکدیگر است. این شیوه زمانی که راه حل‌های قدیمی برای انجام کاری مناسب نباشند، مطرح می‌شود. در این شیوه به افراد فرصت داده می‌شود ابتکارهای خود را در انتخاب راه‌های جدید برای به‌کاربردن چیزها و حتی ابراز خویشتن به کارگیرند. در این روش فرد تلاش می‌کند تا با دید تازه‌ای به چیزهای آشنا بنگرد(حسینی، ۱۳۷۸، ص۴۶).تفکر خلاق نیز در این روش به وسیله‌ی فعالیت استعاری یا تمثیلی شکل می‌گیرد. بدین ترتیب که از شباهت امور مانند مقایسه‌ی یک چیز با چیز دیگر یا فکر دیگر مطالب نا‌آشنا را به همدیگر ارتباط داده و فکر تازه‌ای از بین افکار آشنا به وجود می‌آید. بنابراین، این روش ساختی را ایجاد می‌کند که اشخاص بتوانند به‌وسیله‌ی آن خود را برای ایجاد فکر خلاق و بینش در کارهای روزمره رشد دهند و برای خلاقیت آماده شوند(اسبورن، ۱۹۸۲، ترجمه قاسم زاده،۱۳۷۱، ص۳۹).

 

۲-۱۵-۲-روش فهرست ویژگی‌ها (تجزیه و تحلیل)

روش فهرست ویژگی‌ها روشی است که براساس آن پدیده‌ی موردنظر از نظر وسعت، ساختار کلی و جنبه‌های موجود در آن مورد مطالعه و تجزیه و تحلیل‌ قرار می‌گیرد و نخستا ویژگی‌ها و جنبه‌های مختلف موجود در آن تعیین می‌شوند. سپس کوشش می‌شود جنبه‌های بیشتری برای پدیده مشخص شوند. آنگاه افراد در مورد هر جنبه به تفکر می‌پردازند و ارتباط آن را با جنبه‌های دیگر پیدا می‌کنند تا از این طریق روش‌های جدیدتری را برای رسیدن به هدف، بیافرینند(حسینی، ۱۳۷۸، ص۴۶).

 

۳-۱۵-۲- روش فهرست پرسش‌ها

در این روش فهرستی از پرسش‌های گوناگون تهیه می‌شود تا موجب برانگیختگی قدرت تفکر و تصور افراد در زمینه‌ی مورد نظر بشود. پرسش‌ها باید به گونه‌ای باشند که ایده برانگیز باشند.پرسش‌ها می‌توانند از جنبه‌های گوناگونی باشند:
الف. کاربردهای دیگر؛ نمونه: آیا می‌توان از این ابزار استفاد‌ه‌ی دیگری کرد؟ از چه راه‌های دیگری می‌توان این ابزار را مورد استفاده قرار داد؟ با چه تغییر شکلی می‌توان از این ابزار استفاده‌ی دیگری کرد؟ ساختن چیزهای جدید با کاربرد چیزهای دورریختنی.
ب. اقتباس؛ نمونه: از چه روش دیگری می‌توان برای این کار اقتباس کرد؟ چه ایده دیگری می‌توان از این کار برداشت کرد؟ آیا قبلا شبیه این کار وجود داشته است؟
ج. جستجوی شباهت‌ها؛ جستجوی شباهت‌ها به یافتن ایده‌های با ارزشی منجر می‌شود، همچنان که بسیاری از اختراع‌ها، اکتشاف‌ها و حتی شاهکارهای ادبی از جایی اقتباس شده‌اند.
د. تغییر و تعدیل؛ تغییر می‌تواند در اندازه، شکل، رنگ، بو، حرکت و حتی معنی و مفهوم صورت گیرد. بعضی اوقات نیز تغییرات کمی، کیفیت را بالا می‌برد.
نمونه: با چه تغییری می‌توان این وسیله را مناسب‌تر ساخت؟/ چگونه می‌توان در ویژگی‌های این وسیله تغییر به وجود آورد؟
ه. بزرگ‌سازی؛ نمونه: چه چیزی را می‌توان به آن افزود؟ اگر چیزی به آن اضافه شود چه می‌شود؟
بزرگ‌نمایی و بزرگ‌سازی می‌تواند در اندازه، تکرار بیشتر، استحکام بالاتر، ارزش افزون‌تر، و افزایش بخش‌ها باشد.
و. کوچک‌سازی؛ نمونه: چه چیزی را می‌توان حذف کرد؟ آیا می‌توان آن را تجزیه کرد؟ آیا می‌توان آن را کوچک‌تر کرد؟ چگونه می‌توان آن را سبک‌تر کرد؟ چگونه می‌توان آن را کوتاه‌تر کرد؟
کوچک‌سازی با حذف چیزهای غیرلازم و ساده‌کردن آن، راه‌های خلاق برای تولید محصولات با بهره‌وری بیشتر می‌توان ایجاد کرد.
ز. تغییر ترتیب؛ نمونه: چه چیزی می‌تواند در این ترتیب تغییر ایجاد کند؟ چه نتیجه‌ای از تغییر ترتیب حاصل می‌شود؟
در بسیاری مواقع نیازی به پیروی از روش رایج در کارها نیست، و حتی می‌توان با به هم زدن نظم پدیده‌ها و چیزها، آنها را بهبود بخشید.
ح. وارونه‌سازی؛ نمونه: برعکس آن چیست؟ چرا به جای سیاه، سفید نباشد؟ چرا به جای بد، خوب نباشد؟ چرا به جای بالا، پایین نباشد؟ چرا به جای کهنه، نو نباشد؟
ط. ترکیب؛ نمونه: چه افکاری را می‌توان با هم ترکیب کرد؟ چه اشیایی با هم ترکیب می‌شوند تا چیز جالبی به وجودآید؟ چه تجاربی را می‌توان با هم ترکیب کرد؟ چه پدیده‌هایی را می‌توان با هم ترکیب کرد تا پدیده‌ی جدیدی به وجود آید؟
بسیاری از نوپردازی‌های علمی با ترکیب تازه‌ای از چیزهای موجود، پدید آورده شده‌اند، همچنین بسیاری از فکرها، ترکیبی از فکرها و ایده‌های پذیرفته‌شده‌ی دیگران هستند.
ی. جانشین‌سازی؛ نمونه: چه چیزی را می‌توان جانشین ساخت؟ چه کسی را می‌توان به جای این فرد به کار گرفت؟ چه چیزی یا احساسی را می‌توان جانشین این احساس کرد؟ به جای این بخش‌ها چه بخش‌های دیگری را می‌توان به کار برد؟
بسیاری از ایده‌های خلاق‌ به سبب این سوال که چه چیزی را می‌توان جایگزین کرد، ایجاد شده‌اند. با تغییر و جایگزینی فردی به جای فرد دیگر، ماده‌ای به جای ماده دیگر و حتی فرایندی به جای فرایندی دیگر می‌توان به یافته‌ها و تولیدهای ارزشمندی رسید(همان منبع، ۱۳۷۸).

 

۴-۱۵-۲- روش بارش فکری

یکی از روش‌های آموزش آفرینندگی آنها روش بارش فکری یا رگبار مغزی است. این روش به معنی اجرای یک روش گردهمایی است که از راه آن گروهی می‌کوشند راه‌حل جدیدی را با انباشتن تمام ایده‌ها، برای پرسشی ویژه، بیابند. قانون‌های نشست‌های بارش فکری عبارتند از:
الف. انتقاد ممنوع است: در هنگام بیان ایده‌ی هر فرد، افراد دیگر باید از داوری و انتقاد خودداری کرد تا مانعی در راه ارایه‌ی اندیشه‌های نو و خلاق پیش نیاید و افراد بدون نگرانی از مسخره‌شدن یا کوچک‌شدن، بتوانند ایده‌های متفاوت خودشان را بیان کنند.
ب. کمیت بیشتر بهتر است: هر چه افراد ایده‌ها و راه ‌حل ‌های بیشتری طرح کنند، دامنه‌ی انتخاب وسیع‌تر می‌شود، بنابراین کمیت بیشتر و همچنین کیفیت بهتری را درپی خواهد داشت.
پ. ترکیب و اصلاح ایده‌ها مهم است: از ترکیب فکرها و ایده‌های جدید، ایده‌های تازه‌تری پدید می‌آید. بنابراین این روش برای مسایلی که نیازمند ایده‌‌یابی هستند، مناسب است(آمابلی، ۱۹۹۰، به نقل از شرعیات).

 

۵-۱۵-۲- روش ارتباط اجباری

این روش نیازمند برقراری نوعی رابطه‌ی اجباری یا زوری بین دو چیز یا دو فکر است، دو چیز یا دو فکری که ربطی به هم ندارند. با مربوط ساختن این دو فکر یا این دو چیز، مفهوم یا چیز تازه‌ای پدید می‌آید که زمینه‌ای برای ایجاد تفکر خلاق می‌شود. این روش مبتنی بر این اندیشه است که هر فکر ترکیب جدیدی از امور جاری است. آسان‌ترین راه برای استفاده از این روش، استفاده از جدول است. گروهی از چیزها و فکرها در سمت‌راست جدول نوشته می‌شوند و چیزها و فکرهای دیگر در بالای جدول. نقطه‌ی تلاقی هر سطر با هر ستون، ترکیب مفهوم تازه‌ای می‌شود که می‌تواند، ایده‌بخش باشد(حسینی، ۱۳۷۸، ص۵۰).

 

۱۶-۲- ویژگی‌های شخصیتی افراد خلاق

پال تورنس در پاسخ به این پرسش که ویژگی‌های شخصیتی چه نقشی در خلاقیت ایفا می‌کند، گفته است شخصیت هم می‌تواند خلاقیت را آسان ‌سازد و هم مانع آن شود. ویژگی‌هایی همچون آمادگی برای خطرکردن، کنجکاوی و جستجوگری، استقلال اندیشه، پشتکار و پایداری، شهامت، استقلال رای، خودآغازگری، ابتکار، پرسشگری درباره‌ی موقعیت‌های معماگونه، و درگیرشدن با امور دشوار از جمله ویژگی‌های آسان ساز خلاقیت محسوب می‌شوند. او می‌گوید، هر عملی که ما برای تشویق این‌گونه رفتارها انجام می‌دهیم شخص را در جهت خلاقیت بیشتر سوق می‌دهد (سیف، ۱۳۸۸، ص۴۰۵).
تورنس پس از ۲۲ سال پژوهش پیاپی پیرامون ویژگی‌های گروهی از کودکان، نوجوانان و جوانان، به این نتیجه رسید که خمیرمایه‌ی شخصیت افراد خلاق، استقلال اندیشه و شیفتگی فراوان آنها در برابر مسئله یا فعالیت مورد علاقه‌شان است. او می‌گوید فرد خلاق کسی است که فکری نو و متفاوت ارائه دهد، بنابراین احساس گریز از کانال‌بندی‌های مشخص ذهنی، همنوا‌ نبودن با دیگران، و استقلال‌طلبی و آزاد‌اندیشی می‌تواند پایه‌های تراوش تفکر خلاق و خلق پدیده‌های نو را فراهم آورد. به‌گفته‌ی تورنس، خلاقیت شکافتن بن‌بست‌ها و دست‌دادن با فرداست (عابدی، ۱۳۷۲).

 

۱۷-۲- موانع خلاقیت

موانع خلاقیت را می توان به دو دسته عوامل درونی و بیرونی تقسیم کرد. از جمله موانع درونی می توان به موانع جسمی و موانع روانی اشاره کرد. بدین ترتیب گاهی اوقات فرد به لحاظ موانع بیولوژیک یا حوادث و سوانحی که از نظر جسمی بر فرد وارد می شود، او را از توجه به خلاقیت، باز می دارد و فکر آنان را بیشتر متوجه رفع موانع خود می کنند و معطوف به مشکلات و گرفتاری های خود می شود و از اندیشیدن باز می ماند. گاهی اوقات نیز موانع روانی است مانند:
الف. فقدان و عدم اعتماد به نفس و ترس از شماتت دیگران
ب. وابستگی فکری به عادات و روش های گذشته و تمایل به همرنگ شدن با جامعه و محافظه کاری
ج. ترس از شکست و خطر پذیری
د. نداشتن شور و هیجان و رقابت پذیری
ه. عدم انعطاف پذیری
و. عدم تمرکز ذهنی
ز. قضاوت و ارزیابی فوری
فرد را از خلاقیت باز می دارد. از موانع بیرونی هم می توان به: موانع اجتماعی، موانع سازمانی، موانع اقتصادی، جو محیطی اشاره کرد که در مراحل مختلف زندگی افراد تاثیر گذار بوده و از خلاقیت دور می کنند ( میکانی،۱۳۹۲، ص۱۰۶).
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
متغیر دیگری در در این پژوهش از آن استفاده می شود، اضطراب تحصیلی است. اضطراب تحصیلی یکی از گونه های مختلف بروز اضطراب در انسان می باشد. برای اینکه با مفهوم اضطراب تحصیلی آشنا شویم ابتدا مفهوم کلی اضطراب را بررسی می کنیم، سپس به بحث اضطراب تحصیلی می پردازیم.
۱۸-۲- تعریف اضطراب[۳۶]: اضطراب عبارت است از واکنش در مقابل خطری که وجود خارجی ندارد. اضطراب مرضی یک احساس دردآور است که تظاهرات جسمی به همراه دارد(کلبرگ، ترجمه پور افکاری، ۱۳۶۸، ص۱۰۶)
اضطراب حالتی فراگیر، ناخوشایند، مبهم و همراه با برانگیختگی دستگاه عصبی خودکار، سردرد، عرق کردن، تپش قلب، گرفتگی ماهیچه های سینه، ناراحتی گوارشی و بیقراری است که در پاسخ به تحریکات داخلی و خارجی ایجاد می شود و به علایم شناختی، عاطفی، فیزیکی و رفتاری منجر می شود. اضطراب به منزله بخشی از زندگی هر فرد، در همه جوامع، به عنوان یک پاسخ مناسب و سازگار تلقی می شود. فقدان اضطراب یا اضطراب زیاد ممکن است ما را ما را با مشکلات و خطرات قابل توجهی مواجه می سازد. اضطراب در حد متوسط و سازنده ما را وا می دارد که برای انجام امور خود، به موقع و مناسب تلاش کرده، بدین ترتیب زندگی خود را با دوام تر و بارورتر سازیم( نجاریان، اصغری مقدم و دهقانی، ۱۳۷۳، ص۴۵ ).
اضطراب باعث تجربه ناخوشایند می شود. وصف چنین حالتی اغلب مشکل است ولی آن را می توان تحت دو مقوله مورد بحث قرار داد: یکی آن چیزی که در مغز حس می کنیم و دیگر تظاهراتی که آن ها را در جسم خود می بینیم؛ در فکر خودمان اطلاع شدیدی از تنش و ناراحت بودن، هراس از پریشانی و پیش بینی وقوع حوادث ناگوار، ایجاد پریشانی می کند، به وجود می آید که باعث بی قراری انسان می شود لذا باید کاری انجام دهیم که یا از منبع اضطراب رهایی یابیم یا از آن فرار کنیم. در جسم ما احساس دلشوره و احساسی از تنش به وجود می آید که اگر به میزان کافی شدت یابد موجب می گردد تا احساس مریض بودن کنیم. لذا قلب سریع تر می تپد، بدن به لرزه می افتد و بیش از حد معمول عرق می کنیم. در چنین حالتی تعداد دفعات ادرار کردن زیادتر می شود. لذا کنترل ادرار در چنین حالتی مشکل تر از حالت عادی است. پریدن رنگ صورت همراه با نگرانی و عصبی شدن از حالت های اضطراب است که اگر بسیارشدید شود احساس شدیدی از ترس به ما غلبه خواهد کرد و ما این طور احساس می کنیم که اتفاق وحشتناکی در حال وقوع است. در چنین هنگامی ممکن است، غش کند یا قلبش از کار بایستد. چنانچه چنین حالتی ادامه یابد، دیوانگی در انتظار فرد است. در یک چنین حالت مضطربانه، همه اعتماد به نفس و آرامش خود را از دست خواهیم داد و در چنین وضعیتی حتی قهرمانان نیز می هراسند تا مبادا در خطر ترسو بودن قرار گیرند(بهرامی، ۱۳۷۲، ص۸۲).

 

۱۹-۲- درمان اضطراب در دیدگاه های مختلف

۱-۱۹-۲-دیدگاه روان تحلیلی یا روانکاوی: به بیمار کمک می‌شود تا به تجزیه و تحلیل رفتار خود و عوامل درونی آن بپردازد و بدین طریق با آگاهی از چهره‌ی واقعی و شخصیت حقیقی خود بتواند به سمت اصلاح پیش برود. با توجه به اینکه منبع اساسی اضطراب در خود آگاه فرد قرار دارد، لذا جهت دستیابی به آن از راه های مختلفی از جمله تداعی آزاد، تجزیه و تحلیل رویاها، تلقین در خواب مصنوعی، شوخی ها و انواع فراموشی ها می توان استفاده کرد(شفیع آبادی و ناصری، ۱۳۶۵، ص۱۰۴)
۲-۱۹-۲- شناخت درمانی: سعی در بیان و تفسیر اضطراب و چگونگی تسکین و درمان آن دارد. زیرا طرفداران شناخت درمانی معتقدند؛ اضطراب زاییده افکار و باورهای غیرمنطقی فرد است لذا لازم است همراه با سیر درمان، جهت اصلاح تفکر و تغییر رفتار از راه ایجاد تفکر عقلانی و استدلال‌های منطقی نیز اقدام شود.
فنونی که در دوران بازسازی شناختی مورد استفاده قرار می‌گیرد به سه طریق است:
الف ـ فنون بازسازی شناختی. این تکنیک توجه بیمار را به سوی افکار غیرواقعی که موجب رفتارهای غیرانطباقی او هستند جلب می کند. مراجع افکار غیرمنطقی خود را با یاری درمانگر بررسی می‌کند و به تجدیدنظر در آن‌ ها می‌پردازد. در طی جلسات درمان سعی می شود، مراجع این نکته را به خوبی دریابد که چگونه باورهای منطقی، رفتار و هیجانات او را تحت تاثیر خود قرار می دهند و دیگر اینکه چگونه می تواند از خود و دیگران، ارزیابی واقعی تری به عمل آورد.
ب. فنون بازداری فکر. در این روش از مراجع خواسته می شود که ذهن خود را به افکار اضطراب مشغول دارد. هم زمان با این کار درمانگر با صدای بلند می گوید: بس! و بدین ترتیب به فرد آموخته می شود که خود می تواند گاهی با عوض کردن فکر مانع اضطراب خود شود.
ج. فنون مرور شناخت. در این روش، فرد سعی می کند که در ذهن خود یک سری روش های انطباقی با موفقیت های مشکل زا و اضطراب برانگیز را مرور نماید(نجاریان و همکاران، ۱۳۷۳، ص۵۸)
۳-۱۹-۲- پدیدارشناسی: در این شیوه، اساس کار «مشاوره‌ی مراجع محوری کارل راجرز» است. در درمان مراجع محوری تشخیص معنا و مفهومی ندارد و عملی غیرعاقلانه است. در جریان درمان به فرد امکان داده می‌شود تا پاره‌ای از تجربیاتی را که در گذشته به واسطه‌ی تهدیدآمیز بودنشان برای «خود» انکار یا تحریف شده‌اند، دوباره به تجربه درآیند. پس از جذب تجارب تحریف شده است که مراجع قادر می‌شود مسایلی را ببیند و دریابد که تا قبل از آن قادر به دیدن و درک آن‌ ها نبود. مسایلی که ندیدن آن‌ ها علت اساسی اضطراب و مشکلات وی بوده است.(شاملو،۱۳۶۸، ص۹۶).
۴-۱۹-۲- رفتار درمانی: اضطراب مانند بسیاری از رفتارهای دیگر نتیجه یادگیری و یا تصور در یادگیری پاره‌ای از طرح‌های رفتار مناسب است. از این رو، رفتار درمانی تلاشی در جهت تسهیل فرایند یادگیری‌های تازه در زمینه‌ی حرکتی ـ شناختی و عاطفی است (همان منبع، ۱۳۶۸).

 

۲۰-۲- اضطراب تحصیلی[۳۷]

در جریان رشد، کودکان و نوجوانان انواع گوناگون و طیف وسیعی از اضطراب ها را تجربه می کنند و گاه این اضطراب ها از آنچنان شدتی برخوردارند که زندگی روزمره و تحصیلی آنان را دشوار می سازند. یکی از انواع این اضطراب ها اضطراب تحصیلی است(هیل، ۱۹۸۴، به نقل از محمودی قرایی). اصطلاح کلی اضطراب تحصیلی به نوعی از اضطراب با هراس اجتماعی[۳۸] خاص اشاره دارد، که فرد را در برابر توانایی هایش دچار تردید می کند و نتیجه آن ناتوانی مقابله با موقعیتهای دشوار مانند امتحان است. موقعیتهایی که فرد را در معرض ارزشیابی قرار داده و نیازمند حل مشکل هستند. بنابراین می توان گفت، فرد مضطرب مواد درسی را می داند اما شدت اضطراب مانع از آن می شود که او معلومات خود را نشان دهد. به این ترتیب، اضطراب تحصیلی نوعی اشتغال ذهنی به خود است که به نگرانی یا تحقیر خود و ارزیابی شناختی منفی از خود، عدم تمرکزحواس و واکنش های فیزیولوژیکی نامطلوب مثل تپش قلب، پریدگی رنگ، خشکی دهان، عرق کردن کف دست، لرزش دست و صدا و … منجر می شود(محمودی قرایی،۱۳۸۹)

 

۲۱-۲- انواع اضطراب تحصیلی

در موقعیت اضطراب تحصیلی دو نوع سائق فراخوانده می شود: ابتدا سائق های تکلیف محوری[۳۹] برانگیخته می شوند که موجب بروز رفتارهایی برای انجام تکلیف می گردند؛ و دوم سائق های اضطراب آموخته شده[۴۰] هستندکه این سائق ها، دو نوع رفتار و پاسخ ناهمساز مربوط به تکلیف، و نامربوط به تکلیف را به وجود می آورند. افراد داری اضطراب تحصیلی بالا، به فعالیت ها و رفتارهای نامربوط به تحصیل واداشته می شوند که این رفتارها، به عملکرد آسیب رسانده و یا آن را مختل می کنند. ولی افراد دارای اضطراب کم، به تمرکز بر خود[۴۱] تمایل کمتری دارند و به راحتی رفتارهای تکلیف محوری را به کار می گیرند که این امر موجب افزایش پیشرفت و موفقیت در آنان می شود( ابوالقاسمی و نجاریان، ۱۳۷۸). در زیر ویژگی های دو نوع از اضطراب به اختصار شرح داده می شود:
۱-۲۱-۲- اضطراب تسهیل کننده یا تسریع کننده:

 

در همین امور اقتصادی دنیا توجه کنید. چه اقتصادی بدون حساب و کتابِ دقیق رشد کرده است؟! کدام اقتصاد [فردی یا اجتماعیِ] بی‌حساب و کتاب (در معیشت افراد یا اقتصاد دولت‌ها) سقوط نکرده و به ورشکستگی نیانجامیده است؟! لذا فرمود: «در حلالش هم حساب دارد»، یعنی دقت کن که برای به دست آوردن مال حلال تلاش درستی داری یا نه؟ چگونه به دست می‌آوری؟ و پس از به دست آوردن چگونه مصرف می‌کنی و چرا؟
تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
ج – بدیهی است که «رفاه فردی» بدون برخورداری از «رفاه اجتماعی» به دست نمی‌آید و پایدار نیز نمی‌ماند. حال همین «حساب» را تعمیم بدهید به سطح جامعه. از اموال عمومی گرفته تا اقتصاد عمومی یا همان چگونگی چرخه اقتصاد. لذا هم افراد مسئول می‌شوند و هم مجلس‌ها و هم دولت‌ها. همه باید حساب و کتاب درستی داشته باشند. حتی در کسب و مصرف مال حلال. همه در مقابل نعمات الهی مسئول هستند و بدیهی است که مسئول باید حساب بدهد و اگر حساب و کتابی در کار نباشد، مسئولیت بی‌معنا خواهد بود. مسئولیت، یعنی مورد سؤال قرار گرفتن. یعنی مجبور بودن به پاسخگویی:
عکس مرتبط با اقتصاد
«وَلاَ تَقْفُ مَا لَیْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولً» (الإنسان، 36)
ترجمه: و چیزى را كه بدان علم ندارى دنبال مكن (بر آن ایستادگی نکن) زیرا گوش و چشم و قلب همه مورد پرسش واقع خواهند شد. (مسئول هستند).
پس مال حلال نیز حساب خواهد داشت.
در دیدگاه اسلامی، تامین اجتماعی ورفاه عمومی برای جامعه، دستاوردِ برنامه‏های اسلام در اجرای احكام الهی و جامه عمل پوشاندن به تعالیم آسمانی است« تمام مقصد ما اسلام است»(خمینی، 1378، ص 35 کلمات قصار). نبی مكرم اسلام حضرت محمد (صلیاللهعلیهوآله) هر روز پس از نماز صبح بهگونهای كه اصحاب صدایشان را بشنوند در كنار دعا برای اصلاح دین و آخرت، سه مرتبه این جملات را میفرمودند:
«اللّهُمَّ أصلِح لی دُنیای الَّتی جَعَلتَ فیها مَعاشی؛ (محمدی ری شهری، 1384، 8)
بار خدایا! دنیای مرا به سامان آور؛ همان را كه مایه زندگانی من قرار داده‏ای»
در این دیدگاه، جامعه انسانی هر گاه فرصت یابد تا دین خدا را به شیوه‏ای درست در زمین جاری سازد، شاهد شكوفایی اقتصادی وتعمیم رفاه وآسایش وآرامش بیش از آن چه در تصوّرش گنجد خواهد بود؛ و چنین روزی بی‏شك خواهد آمد.
اسلام، پدیده ثروتمندی جامعه را از نعمت‏های خداوند برای انسان قلمداد می‏كند و مردم را برمی‏انگیزد كه این نعمت را پاس دارند و نیز از ایشان می‏خواهد كه ثروت را در مسیری كه به تكامل آنان بینجامد، به كار گیرند (محمدی ری شهری، 1384، 53).
چنانچه در كلمات امیرالمومنین علیهالسلام مكرراً به نعمت بودن ثروت اشاره شده است:
إنَّ مِنَ النِّعَمِ سَعَةَ المالِ؛ ثروت فراوان، از نعمت‏ها است (شرح نهج البلاغه 19/237).
نِعمَ البَرَكَةُ سَعَةُ الرِّزقِ؛ گشاده روزی، چه نیكو بركتی است! (غرر الحکم و دررالکلم، ص 156 ج 6)
مِن هَنیءِ النِّعَمِ سَعَةُ الأَرزاقِ؛ از نعمت‏های گوارا، گشادگی روزی است (همان، 27).
در این نظرگاه، ثروت بهترین یاورِ تقوا و خودسازی است كه رادمردی را آشكار می‏سازد؛ كاستی‏ها و عیب‏ها را می‏پوشاند؛ آرامش و ثبات درون را در پی می‏آورد؛ پاداشِ كسی را كه از آن به نیكی و درستی بهره بَرَد، افزون می‏كند؛ و در یک كلام، مایه پایداری دین و دنیا است (محمدی ری شهری، 1384، 69).
پیامبر خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله: نِعمَ العَونُ عَلی تَقوَی اللهِ الغِنی؛ (همان منبع، 68)
چه یاور خوبی است توانگری برای تقوای خدایی!
امام صادق علیه‏السلام: لا خَیرَ فی مَن لا یحِبُّ جَمعَ المالِ مِن حَلالٍ؛ یكُفُّ بِهِ وَجهَهُ، ویقضی بِهِ دَینَهُ، ویصِلُ بِهِ رَحِمَهُ؛ (همان منبع، 85).
خیری نیست در آن كس كه گردآوردنِ مال از راه حلال را دوست نمی‏دارد؛ تا با آن آبروی خویش را حفظ كند، دِینش را ادا نماید، و با خویشانش پیوند داشته باشد.
پیشوایان و راهبران بزرگ اسلام، پیشگامان عرصه تامین اجتماعی ورفاه عمومی بودند. ایشان را می‏نگری كه همّت‏هاشان را در تلاش سختكوشانه و پیوسته صرف می‏كنند و از پروردگار خویش خاضعانه می‏خواهند كه از فقر نجاتشان بخشد و از تنگنای اقتصادی دورشان دارد.
سیره معصومین علیهمالسلام در این زمینه بسیار گویاست:
امام علی علیه‏السلام: ما یسُرُّنی أنّی كُفیتُ أمرَ الدُّنیا كُلَّهُ؛ لِأَنّی أكرَهُ عادَةَ العَجزِ؛ (جعفری تبریزی، 1377). خرسند نمی‏شوم اگر از كار دنیا، سراسر، بی‏نیاز گردم؛ زیرا من از بیكارگی بیزارم.
الكافی از فضل بن ابوقرّه: نزد امام صادق علیه‏السلام رفتیم، در حالی كه در بوستانی از آنِ خود، سرگرم كار بود. گفتیم: «خدای ما را فدایی تو سازد! اجازه ده كه ما برایت كار كنیم یا غلامان چنین كنند». فرمود:
«لا، دَعونی فَإِنّی أشتَهی أن یرانِی اللهُ عز و جل أعمَلُ بِیدی وأطلُبُ الحَلالَ فی أذی نَفسی؛
نه؛ مرا واگذارید؛ زیرا میل می‏ورزم كه خداوند مرا ببیند كه با دستم كار می‏كنم و در حال آزار تن، روزی حلال می‏جویم» (سیدنژاد، 1380، 25).
امام علی علیه‏السلام: اللّهُمَّ. . . وأغنِنا عَن مَدِّ الأَیدی إلی سِواكَ؛
بار خدایا!. . . ما را بی‏نیاز فرما از این كه به سوی غیر تو دست نیاز آوریم.
امام زین العابدین علیه‏السلام: اللّهُمَّ ارزُقنی مِن فَضلِكَ مالاً طَیبا كَثیرا فاضِلاً لا یطغینی، وتِجارَةً نامِیةً مُبارَكَةً لا تُلهینی؛
بار خدایا! از فزون بخشی‏ات، مرا دارایی پاك فراوان و سرشار عطا فرما كه به سركشی‏ام واندارد؛ و داد و ستدی رشد افزا و بركت خیز مرا ده كه فریبم ندهد.
در جانب دیگر این دیدگاه، می‏نگریم كه اسلام، واپس ماندگی اقتصادی را نكوهش می‏كند و آن را از گونه‏های بلا و مصیبت و نیز از مجازات‏های خداوند و نشانه خشم او و ناخشنودی‏اش از جامعه، می‏شمارد.
«وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْیةً كَانَتْ ءَامِنَةً مُّطْمَئِنَّةً یأْتِیهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذَقَهَا اللَّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِمَا كَانُواْ یصْنَعُونَ؛(سوره نحل، آیه 112)
امام علی علیه‏السلام در دعای خویش میفرماید: اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ یدعو إلَی الغَی، ویضِلُّ عَنِ الرُّشدِ، ویقِلُّ الرِّزقَ، ویمحَقُ التَّلدَ، ویخمِلُ الذِّكرَ؛ (مسند امام علی ج 10 ص 95).
بار خدایا! از تو آمرزش می‏جویم برای هر گناهی كه به گمراهی فرا خوانَد، از هدایت باز دارد، روزی را كاهش دهد، سود و ثمر را نابود سازد، و یاد [و نامِ آدمی] را محو كند.
امام علی علیه‏السلام: ما ضَرَبَ اللهُ العِبادَ بِسَوطٍ أوجَعَ مِنَ الفَقرِ؛(شرح نهج البلاغه، این ابی حدید، ج 20 ص 301)
خداوند، بندگان را با تازیانه‏ای درد آورتر از فقر نمی‏زند.
در آینه اسلام، فقر سزاوار نكوهش است و همه نیروهای ویرانگری و تباه‏سازی در آن گرد آمده؛ هم عامل نادانی است و هم زمینه ساز بدرفتاری.
امام صادق علیه‏السلام: خَمسُ خِصالٍ مَن فَقَدَ واحِدَةً مِنهُنَّ لَم یزَل ناقِصَ العَیشِ زائِلَ العَقلِ مَشغولَ القَلبِ؛ فَأَوَّلُها: صِحَّةُ البَدَنِ، وَالثّانِیةُ: الأَمنُ، وَالثّالِثَةُ: السَّعَةُ فِی الرِّزقِ. . . ؛
پنج ویژگی‏اند كه هر كس یكی از آن‏ها را نداشته باشد، همواره زندگی‏اش كاستی دارد، عقلش زوال می‏پذیرد، و دلش دغدغه دارد؛ یكم تندرستی، دوم امنیت، سوم گشایشِ روزی، . . . .
فقر ریشه انواع فساد و تباهی است كه ناآرامی‏های روحی و جسمی در سطوح فردی و اجتماعی از آن زاییده می‏شود.
امام علی علیه‏السلام: إنَّ الفَقرَ مَذَلَّةٌ لِلنَّفسِ، مَدهَشَةٌ لِلعَقلِ، جالِبٌ لِلهُمومِ؛ (شرح غررالحکم و دررالکلم، ج 20 ص 498).
هر آینه فقر، خواری جان است و مایه سرگشتگی عقل و فراهم آورنده اندوه.
بدین سان، فقر تهدیدی جدّی برای ارزش‏های جامعه دینی است كه ثبات آن را از میان می‏برد، همانند طوفانی كه در روزی بادخیز، علف‏های خشك را به هوا بپراكَند.
امام علی علیه‏السلام: ضَرورَةُ الفَقرِ تَبعَثُ عَلی فَظیعِ الأَمرِ؛(شرح غررالحکم و دررالکلم، ج 20).
ناچاری فقر، انسان را به كار[های] زشت و وحشت‏انگیز وا می‏دارد.
آیا در بیان مفسده‏های فقر، كلامی رساتر از احادیث شریف، از جمله گفتارهای رسول امین صلی‏الله‏علیه‏و‏آله یافت می‏شود؟ همچون:
«كادَ الفَقرُ أن یكونَ كُفراً؛(علامه مجلسی، بحارالنوار ، ص 247)
نزدیک است كه فقر به كفر بینجامد»
احادیث با این مضمون بسیارند و در مجموع، بر این حقیقت دلالت می‏كنند كه هر كس نیازمندی‏های زندگی مادّی‏اش را برطرف نكند و از پسِ تأمین دنیای خویش برنیاید، زندگانی معنوی‏اش را نیز از كف می‏دهد و جهان آخرتش را هم تأمین نمی‏كند.
این در حالی است كه راهبران این دین و امامان پاك، مردم را از بلای بزرگ فقر برحذر می‏داشتند و به ایشان تأكید می‏كردند كه در ورطه واپس ماندگی اقتصادی نیفتند؛ و خود، از مصیبت فقر به خداوند پناه می‏بردند و از آن بزرگِ برتر یاری می‏جُستند.
حضرت علی علیه السلام: اللّهُمَّ إنّی أعوذُ بِكَ أن أفتَقِرَ فی غِناكَ؛(نهج البلاغه ص 527)
بار خدایا! هر آینه به تو پناه می‏جویم از این كه در [سایه ]توانگری‏ات، دچار فقر شوم.
امام باقر علیه‏السلام: اللّهُمَّ … لا تَرزُقنی رِزقا یطغینی ولا تَبتَلِنی بِفَقرٍ أشقی بِهِ مُضَیقا عَلَی، أعطِنی … مَعاشا واسِعا هَنیئا مَریئا فی دُنیای، ولا تَجعَلِ الدُّنیا عَلَی سِجنا؛(شیخ کلنی، الکافی ج 2)
بار خدایا … مرا روزی‏ای مده كه سركشم سازد و به فقری دچارم مكن كه به سببِ ابتلا در تنگنا به تیره بختی افتم … مرا در دنیایم زندگانی گشاده و شیرین و گوارا عطا فرما و دنیا را زندانِ من مساز. (محمدی ری شهری، 1384، 185- 70).

2-2- تامین اجتماعی ورفاه عمومی در اسلام ازمنظرامام خمینی(رحمه الله علیه)
امروزه اهمّیت «تامین اجتماعی ورفاه عمومی» و نقش بارز آن در بنا نهادن جامعه‏ای آرمانی، بر هیچ كس پوشیده نیست تا آنجا كه می‌توان آن را از اولویتهای دنیای امروز دانست، اولویتی كه بر اساس آن بسیاری از محاسبات و معادلات جهانی شكل میگیرد. جست و جو در متون اسلامی در این زمینه، نشان می‏دهد كه اسلام در پرداختن به مسائل و مباحث مربوط به تامین اجتماعی ورفاه عمومی، از همه مذاهب و مكاتب دیگر پیشی گرفته است.
اسلام، ذاتا، شیوه‏ای برای توسعه و تكامل؛ برنامه‏ای برای تأمین نیازهای مادّی و معنوی انسان؛ و طرحنامه‏ای جهت برآوردن خواسته‏های دنیایی و آخرتی او است، به گونه‏ای كه از رهگذر آن، انسانیت بتواند به جایگاه نمونه و سعادتمندانه حیات بشری ارتقا یابد، همان‏سان كه حضرت امام علی(علیه‏السلام) آفاق آن را رسم فرموده و در این چشم انداز به تصویر كشیده است:
«اِعلَموا عِبادَ اللهِ، أنَّ المُتَّقینَ ذَهَبوا بِعاجِلِ الدُّنیا وآجِلِ الآخِرَةِ، فَشارَكوا أهلَ الدُّنیا فی دُنیاهُم، ولَم یشارِكوا أهلُ الدُّنیا فی آخِرَتِهِم؛ سَكَنُوا الدُّنیا بِأَفضَلِ ما سُكِنَت، وأكَلوها بِأَفضَلِ ما اُكِلَت، فَحَظوا مِنَ الدُّنیا بِما حَظِی بِهِ المُترَفونَ، وأخَذوا مِنها ما أخَذَهُ الجَبابِرَةُ المُتَكَبِّرونَ، ثُمَّ انقَلَبوا عَنها بِالزّادِ المُبَلِّغِ وَالمَتجَرِ الرّابِحِ؛(نهج البلاغه، نامه 27)
ای بندگان خدا! بدانید كه تقواپیشگان هم در این دنیای زودگذر و هم در جهان آینده آخرت سود برند. با اهل دنیا در دنیایشان شریک شدند، در حالی كه اهل دنیا در آخرت آنان شریک نشدند. در دنیا در بهترین مسكن‏ها سكنا گزیدند و از بهترین خوراكی‏ها تناول كردند. از دنیا بهره بردند آن‏سان كه اهل ناز و نعمت بهره‏مند شدند؛ و از آن كامیاب گشتند، آن چنان كه گردنكشان خودكامه كام گرفتند. آن گاه، با ره توشه‏ای كه آنان را به مقصد رساند و با تجارتی سودبخش، از این دنیا گذشتند». (نهج البلاغه، نامه 27)
در نگاه اسلام، جهان‏بینی مادّی نمی‏تواند به نیازهای واقعی انسان پاسخ گوید، هر چند كه صدها شاخص دیگر را به شاخص‏های توسعه بیفزاید؛ این نوع نگرش قادر نیست جامعه انسانی را به قلّه مطلوبش رهنمون گردد. بشریت برای دستیابی به توسعه همه جانبه، راهی ندارد جز آن كه شیوه خدایی دین را پی گیرد كه بر پایه شناخت واقعی انسان و درك نیازهای فطری او استوار است.
در پرتو این نگرش، ویژگی نخست توسعه اسلامی، فراگیری و شمول آن در دایره همه ابعاد حیات انسان است. دیگر اجزای این بنا نیز بر همین پایه استوارند و بازگشتِ دیگر ویژگی‏های توسعه اسلامی نیز به همین ویژگی است.
وابستگى كشورهاى توسعه‏نیافته به كشورهاى قدرتمند صنعتى نه تنها امنیت خارجى آنها را تهدید مى‏كند بلكه امنیت داخلى آنها را هم به مخاطره مى‏افكند. تهدید نرم اقتصادى به الگوهاى رفتارى اقتصادى یا اقدامات اقتصادى غیر خشونت آمیزى گفته مى‏شود كه از سوى بازیگر یا بازیگرانى مشخص علیه بازیگر یا بازیگران مشخص دیگرى از طریق اقناع یا القا به كار گرفته شده، امنیت ملى آنان را با خطر مواجه مى‏كند. بنابراین در حوزه اقتصادى هرگونه اقدام سیاسى، فرهنگى و اقتصادى از جانب دشمن كه عدم توانایى دولت در تأمین نیازها و رفاه اقتصادى مردم را القا كند و نیز اقداماتى كه الگوى توسعه غیربومى را حاكم سازد یا فرهنگ حاكم بر اقتصاد را به گونه‏اى مغایر با مبانى ارزشى تغییر دهد و موجب رسوخ نظریه‏هاى جدید اقتصادى مبتنى بر لیبرالیسم شود، در زمره تهدیدهاى اقتصادى محسوب مى‏گردد. تهدیدهاى اقتصادى به تهدیدهایى گفته مى‏شود كه هدف یا ابزار آن اقتصادى باشد. به علت همین تهدیدهاى اقتصادى بود كه امام راحل به استقلال اقتصادى اهمیت مى‏دادند و منظورشان از استقلال اقتصادى همانا برچیده شدن بساط غارتگرى و چپاولگرى‏هاى استعمار و وابستگان سرسپرده آنان بود. از مظاهر این استقلال در اندیشه امام(رحمه الله علیه) مى‏توان به خودكفایى كشاورزى و صنعتى، ایجاد مراكز عمرانى، افزایش تولید انرژى و بالا رفتن ذخایر ارزى مملكت اشاره كرد. پس تهدید اقتصادى یكى از مسائل مهم براى كشورها در اندیشه امام خمینى(رحمه الله علیه) محسوب مى‏شود:
«یكى از مسائل مهم ما مسئله اقتصاد است. ما باید سعى كنیم از حیث اقتصادى قوى و بدون وابستگى باشیم. باید مسئله كشاورزى كه در رژیم سابق براى به هم زدن آن نقشه داشتند تا ما را وابسته كنند بیشتر مورد نظر ما باشد.» (صحیفه امام، جلد17)
امام خمینى(رحمه الله علیه) تهدید اقتصادى را ناشى از طمع استعمارگران براى دستیابى به منابع و مخازن طبیعى جهان مى‏دانند:
«از آن وقتى اینها فهمیدند كه یک لقمه چربى است شرق و داراى مخازن و معادن است و باید این طعمه را به هر طورى كه هست، اینها ببرند و نگذارند كه مردم خود آن دیار استفاده از آن بكنند.» (صحیفه امام، جلد4)
«این قدرتمندان ضعفا را مى‏خواهند به كار بكشند و منافع را ببرند یعنى ضعفا كار بكنند تسلیم آنها بكنند، ضعفا گرسنگى بخورند و آنها نفت‏هایشان را بخورند، آنها معادنشان را از بین ببرند.» (صحیفه امام، جلد4)
امام خمینى(ره) تهدیدهاى اقتصادى نظام سلطه را یكى از ابعاد مهم تهدید محسوب مى‏كردند.

 

c51/14
12/1± 50 درصد

 

bc99/15
44/0±

 

c70/21
44/1±

 

c84/26
33/2±

 

bc59/15
44/1± 25 درصد

 

b56/17
58/0±

 

b92/26
99/1±

 

b11/35
75/2±

 

b96/16
99/1± بدون سایه

 

a55/24
24/1±

 

a45/44
21/3±

 

a14/68
56/5±

 

a69/23
21/3±

حروف مشابه در هر ستون نشان دهنده عدم اختلاف معنی‌دار در سطح احتمال 5 در صد می‌باشند (آزمون دانکن)
± خطای استاندارد
تحقیقات برخی محققین (صلاحی مقدم و رحیمیان مشهدی، 1373؛ سوادا و فوجیتا[127]، 1995؛ یوهارت و آندرد[128]، 1995) نشان داده است كه حدود 20 درصد از كربوهیدراتهای موجود در دانه ذرت حاصل مواد فتوسنتزی ذخیره شده در اندامهای رویشی گیاه قبل از شروع دوره زایشی میباشد. دیویدسون و شوالیر[129] (١٩٩٢) بیان کردند که كربوهیدراتهای محلول ساقه گندم قسمت عمده مواد ذخیرهای انتقال یافته از ساقه به دانه را تشكیل می دهند. ویبولد[130] و همکاران (1981) اظهار داشت که کاهش فتوسنتز به دلیل کاهش نور میتواند باعث افزایش ریزش در سویا به دلیل کاهش دسترسی به کربوهیدراتها شود. شرایط محیطی که باعث کاهش فتوسنتز در طول رشد و تولیدمثل گیاه سویا میشود تعداد غلافها را نیز کاهش میدهند، افزایش تعداد غلاف در هر گره توسط غنیسازی نوری ممکن است به طور مستقیم مربوط به غلظت قندهای محلول برگها باشدکه نشان می دهد که با افزایش مخزن مقدار قندهای محلول برگها نیز افزایش می یابد که البته این مسأله نیازمند به بررسیهای بیشتر است (اگلی[131]، 1993و جواچیم و پاتریک، 2011). ساقه سویا مخزنهای بزرگی از کربوهیدراتهای ذخیره شده است (چیا و برون[132]، 1978). متیو و ویبولد[133] (1984) گزارش دادند که غلظت قندهای محلول ساقه سویا و نشاسته در پایین یک سوم تاج پوشش کمتر از مقدار آنها در ناحیه فوقانی است، بنابراین، ساقه هایی که تحت سایه قرار میگیرند غلظت قندهای محلول آنها پایینتر میباشد. در غلات کربوهیدراتهای محلول ذخیره شده در ساقه برای کمک به پر شدن دانه زمانی که فتوسنتز به دلیل سایه کاهش می یابد، مورد استفاده قرار میگیرند (آبات[134] و همکاران، 1995). در پژوهش انجام شده علت کاهش قندهای محلول در اثر سایهاندازی را میتوان انتقال این قندها به غلافها دانست.
4-1-4- میزان انتقال مجدد مواد فتوسنتزی
نتایج تجزیه واریانس اثر سایهاندازی در مراحل مختلف رشد بر انتقال مجدد کربوهیدراتها در جدول (4-10) نشان داده شده است که بر اساس آن سایهاندازی در مراحل مختلف رشد، شدت سایهاندازی و اثر متقابل آنها بر میزان، کارایی و سهم انتقال مجدد تأثیر بسیار معنیداری داشته است. بر اساس نتایج مقایسات میانگینها، انتقال مجدد مواد ذخیره ای از ساقه به دانه، زمانیکه سایهاندازی در کل دوره رشد اعمال شد کمترین مقدار (39/0 میلیگرم) و در مرحله رشد زایشی بیشترین مقدار ( 55/0 میلیگرم) را داشت. در تیمار بدون سایهاندازی میزان انتقال مجدد مواد ذخیره ای از ساقه به دانه دارای بیشترین مقدار (12/1 میلیگرم) بود که با افزایش درصد سایه اندازی این مقدار بصورت معنیداری کاهش یافته است بطوریکه در شدت سایهاندازی 100 درصد کمترین مقدار (06/0 میلیگرم) را داشت (جدول 4-11). مقایسه میانگین اثر متقابل سایهاندازی در مراحل مختلف رشد و شدت سایهاندازی نشان داد که انتقال مجدد مواد ذخیرهای از ساقه به دانه در تیمار بدون سایه و دوره رشد زایشی دارای بیشترین مقدار (19/1 میلیگرم) که با تیمار بدون سایهاندازی در کل دوره اختلاف معنیداری را نشان نداد و زمانیکه 100 درصد سایهاندازی در کل دوره اعمال شد کمترین مقدار (0) را داشت که با 75 درصد سایهاندازی در همین دوره (05/0 میلیگرم) و تیمارهای 100 و 75 درصد سایهاندازی در دوره های رشد رویشی و زایشی تفاوت معنیداری را نشان نداد (جدول 4-12).
هنگامی که قدرت منبع در تولید مواد فتوسنتزی کاهش می یابد، سهم ترکیباتی که مجدداً به حرکت در آمده و به دانه منتقل میشوند، افزایش مییابد (دروسوپولوس، 1987). ماس[135] و همکاران (1996) با توجه به بررسی هایی که بر پایه وزن خشک گیاه صورت گرفت، نشان دادند که میزان مشارکت مواد ساقه در عملکرد دانه در شرایط تنش افزایش می یابد. تخصیص مجدد ذخایر ساقه به دانه در اثر تنش توسط گوئینتا[136] (1995) و پالتا[137] (1994) نیز گزارش شده است. تمامی اندامهای رویشی در بخشی از دوره رشدی خود میتوانند به عنوان مخزنی برای ذخیره مواد فتوسنتزی عمل کنند. از آنجایی که ارتباط نزدیکی بین س

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت fumi.ir
طح فتوسنتز کننده و مقدار مواد ذخیرهای در گیاه وجود دارد هر تغییری در شرایط محیطی که بر فتوسنتز اثر بگذارد، ساخته شدن و جابجایی کربوهیدراتهای محلول را تحت تاثیر قرار میدهد. مثلاً اگر در اثر تیمار سایهاندازی، شدت فتوسنتز و تأمین مواد پرورده برای دانه ها کاهش یابد انتقال مواد ذخیرهای ساقه برای جبران کاهش فتوسنتز، افزایش مییابد (بونت و اینکول[138]، 1993). کاهش محتوای کربوهیدراتهای ذخیرهای در ارتباط با قطع برگ، تنش خشکی و سایهاندازی که منجر به کاهش میزان فتوسنتز میگردد. حسین[139] و همکاران (1990) کاهش انتقال مجدد کربوهیدراتهای محلول در اثر تیماری مانند سایهاندازی را به سبب کاهش رشد و کم شدن تقاضای مخزن فیزیولوژیک برای مواد پرورده میدانند. میزان فتوسنتز قبل از باز شدن گلها مخصوصا طی رشد و نمو دانه ها ممکن است تأثیر عمیق روی عملکرد از طریق تأثیر روی اجزای ظرفیت ذخیرهای دانه ها بگذارد. پس از مرحله گردهافشانی مهمترین و موثرترین مخزن در هر بوته، دانه های در حال پر شدن میباشند. بنابراین میزان تقاضای مخزن اولین عمل مهم در تعیین میزان انتقال ذخایر از ساقه است.
به نظر میرسد چه در مراحل قبل از گردهافشانی و چه در طی پر شدن دانه ها، بین اندازه مخزن و تقاضا برای ذخایر ساقه و محیط رشد اثر متقابلی وجود دارد (راهنما قهفرخی، 1382؛ متیو و فویر[140]، 2001). یوهارت و اندرد[141] (1995) معتقدند كه محدودیت مخزن باعث كاهش انتقال مجدد ساقه میگردد آنها همچنین در بررسیهای خود به این نتیجه رسیدند اعمال هر نوع تنش محیطی پس از گلدهی، حتی وجود رقابتهای بین گونه ای و درون گونه ای منجر به افزایش تخلیه مواد از ساقه به سمت دانه ها می شود که مغایر با نتایج بدست آمده از این آزمایش میباشد. ایوانس[142] (1996) و اگلی[143](1999) گزارش دادند که عملکرد یک گیاه نتیجه نهایی تولید مواد پرورده به وسیله برگها (منبع) و انتقال این مواد به دانه در حال رشد (مخزن) به منظور تولید نشاسته، چربی و پروتئین میباشد. وی همچنین بیان نمود که ایجاد پوشش یا سایه روی گیاه سویا همواره به طور معنی داری سرعت رشد دانه را کاهش میدهد (23-9 درصد)، این موضوع نشان میدهد که در گیاه مورد نظر منبع محدودکننده بوده است. کوک و یوشیدا[144] (1971) نشان دادند که حدود 20 درصد کربوهیدراتهای دانه حاصل از کربوهیدراتهایی است که پیشتر ذخیره شدهاند. عوامل کاهشدهنده رشد گیاه مثل تنش آب، کمبود یا سمیت عناصر غذایی یا دمای کم یا زیاد نیز انتقال مواد فتوسنتزی در گیاه را کاهش میدهند. ریچارد[145] (1982) در آزمایشی نشان داد که هوای سرد باعث کاهش انتقال مواد میشود.
4-1-5- کارایی انتقال مجدد
نتایج مقایسات میانگینها نشان داد که کارایی ساقه در انتقال ذخایر به دانه، زمانیکه سایهاندازی در دوره رشد زایشی اعمال شد بیشترین مقدار (61/29 میلیگرم) و در مرحله رشد رویشی کمترین مقدار ( 94/20 میلیگرم) را داشت. در تیمار بدون سایهاندازی کارایی ساقه در انتقال ذخایر به دانه دارای بیشترین مقدار (404230 میلیگرم) بود و در شدت سایهاندازی 100 درصد کمترین مقدار را (20/12 میلیگرم) را داشت (جدول 4-11). مقایسه میانگین اثر متقابل سایهاندازی در مراحل مختلف رشد و شدت سایهاندازی نشان داد که کارایی ساقه در انتقال ذخایر به دانه در تیمار بدون سایه و سایهاندازی در کل دوره رشد دارای بیشترین مقدار (35/32 میلیگرم) بود که با 25 و 50 درصد سایهاندازی در همین دوره و تیمارهای بدون سایهاندازی، 25 و 50 درصد سایهاندازی در دوره رشد زایشی اختلاف معنیداری را نشان نداد. زمانیکه 100 درصد سایهاندازی در کل دوره رشد اعمال شد کمترین مقدار (0) را داشت (جدول 4-12).
پاپاكوستا و گاگیاناس[146] (1991) در یک مطالعه برروی ۴ رقم گندم كارایی انتقال ماده خشك، یعنی بخشی از وزن ساقه كه به دانه انتقال می یابد را بین ۲/۳ تا ۳۶/۴ درصد و سهم مواد فتوسنتزی پیش از گردهافشانی را بین ۶ تا ۷۳ درصد ذكر كردهاند آنها همچنین كاهش وزن خشك ساقه و كاه سنبله و سهم آنها را در عملكرد در طی پر شدن دانه ملاحظه كردند و نیز اظهار داشتهاند كه كارایی انتقال ماده خشك، به وزن خشك ساقه در گردهافشانی بستگی دارد، وزن خشك بیشتر ساقه در گردهافشانی به سهم بیشتر ماده خشك انتقال یافته از آن به دانه ها منتهی میشود. این محققین همچنین اظهار داشتند كه كارایی ساقه گندم در انتقال ذخایر بسته به رقم از ۲ تا ۳۶ درصد متفاوت است. راوسون وایوانس[147] (١٩٧١) گزارش كردهاند كه جلوگیری از فتوسنتز سنبله عملكرد دانه را 3/۳ درصد كاهش میدهد. احمدی و همکاران (1383) همبستگی منفی و معنیدار بین كارایی ساقه در انتقال مواد و وزن كل دانه مشاهده کردند. راوسون و ایوانس (1971) و یانگ[148] و همکاران (2001) بیان داشتند که کارایی بخشهای رویشی در انتقال مجدد ماده خشک ب
ه وزن خشک این اندامها در مرحله گردهافشانی بستگی دارد، وزن خشک بیشتر بخشهای رویشی در این مرحله به مشارکت بیشتر ماده خشک ذخیره شده در انتقال مجدد به دانه و بهبود عملکرد در شرایط تنش منتهی میشود.
4-1-6- سهم انتقال مجدد در شکلگیری عملکرد دانه
مقایسات میانگینها نشان داد که سهم انتقال مجدد در شکلگیری عملکرد دانه، زمانیکه سایهاندازی در دوره رشد زایشی اعمال شد بیشترین مقدار (36/16 میلیگرم) را داشت اما در مرحله رشد رویشی و کل دوره رشد اختلاف معنیداری را نشان نداد. در تیمار بدون سایهاندازی سهم انتقال مجدد در شکلگیری عملکرد دانه دارای بیشترین مقدار (43/16 میلیگرم) بود که با 25 و 50 درصد سایهاندازی تفاوت معنیداری را نشان نداد و در شدت سایهاندازی 100 درصد کمترین مقدار (56/5 میلیگرم) را داشت (جدول 4-11). مقایسه میانگین اثر متقابل سایهاندازی در مراحل مختلف رشد و شدت سایهاندازی نشان داد که سهم انتقال مجدد در شکلگیری عملکرد دانه در تیمار 25 درصد سایهاندازی در دوره رشد زایشی دارای بیشترین مقدار (72/19 میلیگرم) بود که با تیمارهای بدون سایهاندازی،50 و 75 درصد سایهاندازی در همین دوره و تیمارهای بدون سایهاندازی،25 و 50 درصد سایهاندازی در کل دوره رشد اختلاف معنیداری را نشان نداد. 100 درصد سایهاندازی در کل دوره رشد کمترین مقدار (0) را نشان داد (جدول 4-12).
سهم انتقال مجدد مواد ذخیرهای ساقه یا درصد ذخایر ساقه نسبت به وزن کل دانه به وسیله اندازه مخزن، محیط و رقم تحت تاثیر قرار میگیرد. پس از گردهافشانی مهمترین و قویترین مخزن، دانه های در حال پر شدن میباشند. بنابراین میزان تقاضای مخزن اولین عمل مهم در تعیین میزان انتقال ذخایر ساقه است (رنجبر، 1384).
در ارتباط با روابط منبع و مخزن محققان دیگر نیز دریافتند تغییر نسبت منبع به مخزن می تواند تأثیر زیادی بر مواد ذخیرهای ساقه بگذارد به طوری که تخمین زده شده است، چنانچه مقصد حذف شود فقط 6 تا 12 روز فتوسنتز کافی است تا ظرفیت ساقه از مواد کربوهیدرات پر شود که این میزان 52 % از کل وزن گیاه را شامل خواهد شد (لایور و همکاران[149]، 2004 و هوم و کامپبل[150]، 1992). بر اساس گزارش بوراس و اوتگوی[151] (2006) در شرایط تنش خشکی اگر مخزن عامل محدودکننده در ذرت باشد آنگاه ذخایر ساقه نقش کمی در تولید عملکرد دانه دارند و اگر منبع عامل محدودکننده باشد، سهم ذخایر ساقه مهم خواهد بود. گزارش شده است که افزایش سهم ذخایر ساقه در پر شدن دانه نشان دهنده شرایط نامطلوب در طی پر شدن دانه است و این صفت با عملکرد دانه رابطه معکوسی دارد (مدنی و همکاران، 2010). سهم مواد ذخیره ای قبل از گلدهی در کمک به عملکرد دانه ذرت تا 90 درصد و به طور متوسط بین 20 تا 40 درصد گزارش شده است (تمدن رستگار، 1379). سهم کربوهیدراتهای ذخیرهای در پر کردن دانه تا 50 درصد توسط یوشیدا (1972) گزارش شده است.
محققین وجود روابط مختلف بین عملکرد و کاهش وزن ساقه و اندام هوایی در بعداز گلدهی را که ناشی از انتقال مجدد مواد می باشد را گزارش کردهاند. لوپزوکاستاندا[152] و ریچارد (1994) یک رابطه مثبت بین این دو صفت عملکرد، کاهش وزن ساقه و اندام هوایی برای تعدادی از ارقام متفاوت جو، گندم، تریتیکاله و یولاف گزارش کردند اما زمانی که فقط ارقام گندم در نظر گرفته شد، رابطهای مشاهده نشد. فلود[153] و همکاران (1995) یک روند منفی بین کاهش وزن ساقه بعد از گلدهی و عملکرد دانه برای ارقام مختلف گندم تحت شرایط خشکی ملایم، متوسط و سخت در دوره پر شدن دانه گزارش کردند. اهدایی و وینس[154](1996) چنین روند منفی بین دو صفت تحت شرایط کشت آبی مشاهده کردند ولی تحت شرایط خشکی انتهایی، روندی وجود نداشت. محققین دیگر اعلام کردند که نسبت بالایی از عملکرد دانه از ماده خشک انتقال یافته بدست میآید و به همین دلیل ماده خشک در گلدهی باید به حداکثر مقدار خود برسد (صدیقی و همکاران، 1989).
جدول4-10- تجزیه واریانس اثر سایه اندازی در مراحل مختلف رشد بر میزان، کارایی و سهم انتقال مجدد نخود رقم ILC482

 

 

 

 

 

 

حق انحصاری © 2021 مطالب علمی گلچین شده. کلیه حقوق مح